منطق نوين ( مشتمل بر اللمعات المشرقيه في الفنون المنطقيه ) ( فارسى ) — الصفحة ٢١٤

آيا طبيعى موجود است يا نيست

اين عقيده « مثالى خارجى » خوانده مىشود .

او ميگويد وجود ماهيت مجزا از وجود فرد است ماهيت موجود روحانى . و فرد مادى است و بين موجود مجرد و مادى هيچگونه اتحادى نيست رابطهء بين طبيعى و فرد رابطهء بين علت و معلول و اثر و مؤثر و ظاهر و مظهر است و وجود علت غير از وجود معلول است هر چند معلول سايه و اثر علت است .

شيخ اشراق كه انواع جسمانى را مجموعهء اعراض ميداند اين عقيده را اختيار كرده و فلاسفهء غربى بصورتهاى مختلفى اين عقيده را پذيرفته‌اند .

نصوص و ظواهر شرعى نيز مؤيد اين قول است : آيهء « وَ إِنْ مِنْ شَيْءٍ إِلَّا عِنْدَنا خَزائِنُهُ » « 1 » « ما عِنْدَكُمْ يَنْفَدُ وَ ما عِنْدَ اللَّهِ باقٍ » « 2 » و نظاير اين آيات ، و رواياتى نزديك به اين مضمون بسيار است .

( قول سوم ) عقيدهء ارسطو و پيروان مشّاء است . آنان ميگويند طبيعى هم در ذهن و هم در ماده موجود است ليكن وجود طبيعت مجزا از وجود افراد نيست و به عين وجود افراد موجود است . طبيعت لا به شرط سارى در افراد و متحد با افراد است .

دليل آنها بر اينكه طبيعت در عالم ماده و در ضمن فرد موجود است آنست كه ما مىبينيم اشياء آثار خارجى دارند و اثر طبيعت از آثار فردى جداست و چون اثر خارجى مؤثر خارجى و مادى ميخواهد بنابراين طبيعت در عالم ماده موجود بوجود حسى مىباشد هرچند كه

( 1 ) سوره حجر آيه 21 . ( 2 ) سوره نحل آيه 98 .