منطق نوين ( مشتمل بر اللمعات المشرقيه في الفنون المنطقيه ) ( فارسى ) — الصفحة ١٨٣

پرسشها و پاسخها

مفاهيم موردنظر است بيان مىشود تا جواب وافى و متناسب با سؤال داده شود و تحليل و تركيب تصورات بشايستگى انجام گردد .

كسى كه استفهام مىكند و مىپرسد آن چيست ؟ گاهى پرسش او راجع بلفظ است و گاهى مربوط بمفهوم و صورت تصورى چيزى مىباشد .

( 71 / 2 ) استفهام از لفظ دو صورت دارد :

( اول ) ممكن است چيزى تصور شده باشد و از اسم آن اطلاع نداشته باشيم .

( دوم ) گاهى اسم و معنى هردو معلوم هستند و مطلوب آنست كه لفظ ديگرى معادل با اسم اول در همان لغت يا در لغت ديگر بدست آيد .

و در هردو صورت مجهول راجع بفهم لغات و موضوع له الفاظ است .

( 71 / 3 ) حالت دوم آنست كه مقصود جوينده راجع به لفظ نبوده و خواسته باشد كه مفهوم و تصور چيزى يا تصور اجزاء آن را از جهت تطبيق و مقايسهء امور متعدد با يكديگر بدست آورد .

شناسائى اشياء بدون تطبيق و مقايسهء آنها با يكديگر ميسر نيست . زيرا جزئيات و امور فردى نتيجهء علمى ندارد و كليات يا مشاركات و يا مختصات و مميزاتست . اشيائيرا كه براى شناسائى با يكديگر مىسنجيم و ميخواهيم آنها را از نظر مناسبت و مبائنت با يكديگر بشناسيم ، ناچار در مقام تحليل مفاهيم ذهنى از جهت اينكه حكايت از امور واقعى ميكنند برمىآئيم و در اين صورت با چيزهائى روبرو ميشويم كه هميشه سؤال راجع بيكى از آنها مىباشد .

( 71 / 4 ) 1 - مشاركات ذاتى بين اشيائيكه فقط در صفات و عوارض