منطق نوين ( مشتمل بر اللمعات المشرقيه في الفنون المنطقيه ) ( فارسى ) — الصفحة ١٦٢
« ذاتى باب برهان »
محمولات - عرضى
محمولات - عرضى
« ذاتى باب برهان »
« ذاتى باب برهان »
( 38 ) گفته شد كه كليهء محمولاتيكه از ذات و حقيقت موضوع خارج باشند عرضى ناميده ميشوند . ذاتى و عرضى به اين معنى مطابق با اصطلاحى است كه در باب كليات خمس به كار ميرود .
( 39 ) در موارد ديگر نيز بعضى از محمولاتيكه خارج از ذات موضوع ميباشند ذاتى ناميده ميشوند و آن را ذاتى باب برهان ميگويند .
( 40 ) ذاتى باب برهان بمحمولاتى اطلاق مىشود كه خارج از ذات موضوع بوده و از ذات انتزاع شود و تصور خود موضوع براى انتزاع صفت محمول كافى باشد و واسطهء ديگرى غير از ذات موضوع نخواهد .
ذاتى باب برهان نه واسطه در ثبوت ميخواهد و نه واسطه در اثبات به اين جهت در ذهن يا در خارج از موضوع جداشدنى نيست و لازم بيّن است . زيرا خود موضوع منشأ ظهور صفت و متصف شدن به اين محمول است و از همان حيثيت ذات موضوع گرفته مىشود .
( 41 ) به همين جهت كه بين اين گونه محمول عارض و موضوع آن كه معروض است واسطهاى وجود ندارد و بدون هيچ واسطهاى معلول ذات موضوع است آن را لازم اول مينامند .
( 42 ) مقصود از لازم اول و ذاتى باب برهان در اينمورد لازم اول ماهيت است كه معلول ماهيت و از سنخ خود ماهيت مىباشد و شامل