منطق نوين ( مشتمل بر اللمعات المشرقيه في الفنون المنطقيه ) ( فارسى ) — الصفحة ١٥٤

نسب اربع

بعضى از اجسام حيوان نيستند .

( 27 / 5 ) 4 - كلىهاى اعم و اخص من‌وجه : هردو مفهوم كلى كه هيچ‌يك بر همهء افراد ديگرى صادق نباشد و فقط بر بعضى صدق كند و بعبارت ديگر در قسمتى از مصاديق و افراد شريك بوده و هريك افراد ديگرى هم مختص به خود داشته باشند كه مصداق ديگرى نباشد آنها را اعم و اخص من‌وجه ميگويند و نسبت بين آنها عموم و خصوص من‌وجه ناميده مىشود .

اعم و اخص من‌وجه يك مورد اجتماع و دو مورد افتراق دارند مورد اجتماع آنها افراد مشتركه و مورد افتراق هريك افراد مختصه به خود آن كلى است . مثل مفهوم سنگ و مفهوم سفيد كه بين آنها عموم و خصوص من‌وجه است مورد اجتماع آنها سنگ سفيد و مورد جدائى سنگ از سفيد سنگ سياه و مورد جدائى سفيد از سنگ گل سفيد است . قيد من‌وجه به اين جهت اضافه شده است كه هريك از آنها از جهتى اعم و از جهت ديگر اخص از ديگرى ميباشند .

بين دو كلى اعم و اخص من‌وجه هيچ قضيهء كليه‌اى صادق نيست بلكه دو قضيهء موجبهء جزئيه و دو سالبهء جزئيه صادق است .

قضيه اول : بعضى از سنگها سفيد هستند .

( دوم ) : بعضى از سفيدها سنگ هستند .

( سوم ) : بعضى از سنگها سفيد نيستند .

( چهارم ) : بعضى از سفيدها سنگ نيستند .

اينكه در كتب منطق مرجع اعم و اخص من‌وجه را بيك موجبهء