منطق نوين ( مشتمل بر اللمعات المشرقيه في الفنون المنطقيه ) ( فارسى ) — الصفحة ١٤٣

( 21 )

مقصود از امكان امكان عام است زيرا ممكن چيزى است كه عدمش ضرورى نباشد و شامل واجب نيز مىشود . به همين جهت در آخر تقسيم مصنف كتاب ما واجب را نيز ذكر كرده است .

امكان و امتناع صفت خود كلى نيستند زيرا كلى صرف‌نظر از فرد موجود نميشود تا متصف بامكان يا غيرامكان گردد و امكان و امتناع صفت مصاديق و افراد كلى هستند .

بنابر آنچه ذكر شد اين اقسام براى كلى قابل تصور است كه مصنف كتاب ما آنها را ياد كرده است :

1 - كلى ممتنع الافراد . مثل مفهوم اجتماع نقيضين و ضدين كه تحقق فرد و مصداق براى اين‌گونه مفاهيم به حكم عقل محال است .

2 - كلى ممكن الافرادى كه بحسب اتفاق فردى براى آن موجود نشده هرچند وجودش محال نبوده است مثل كوهى از طلاى خالص و امثال آن .

3 - كلى ممكن الافرادى كه مصاديق متعدد برايش يافت شده و عدد افراد آن متناهى است مثل سيارات .

4 - كلى ممكن الافرادى كه افراد غيرمتناهى دارد كه در ازمنهء غيرمتناهيه متعاقبا بوجود آمده‌اند مثل كليه انواع يا نفوس ناطقهء مفارقه كه بالفعل نامتناهى هستند .

5 - كلى ممكن الافرادى كه بيش از يك فرد ندارد و آن فرد واحد حقيقى مىباشد و وجود افراد ديگرش ممتنع است مانند مفهوم واجب الوجود .