منطق نوين ( مشتمل بر اللمعات المشرقيه في الفنون المنطقيه ) ( فارسى ) — الصفحة ١٣٤

( 15 )

( 15 ) لفظ مفرد و لفظ مركب

مفرد لفظى است كه از جزء آن جزء معنى قصد نشده باشد .

و مركب آن است كه از جزء لفظ جزء معنى قصد شده باشد .

إفراد و تركيب در اصل صفت معنى مىباشد و باعتبار معنى بلفظ نيز سرايت نموده و لفظ مفرد يا مركّب گفته مىشود .

از تعريف مزبور اين نتيجه حاصل گرديد كه لفظ مركب با وجود داشتن چهار شرط يافت مىشود و اگر يكى از چهار شرط كه مترتب بر يكديگرند مفقود باشد آن لفظ مركب نخواهد بود و شرايط چهارگانه عبارتند از :

1 - لفظ جزء داشته باشد .

2 - جزء لفظ براى معنى مخصوصى وضع شده باشد .

3 - آن معنى مخصوص كه لفظ برايش وضع شده است جزء معنى لفظ باشد .

4 - آن جزء در حين اطلاق لفظ مقصود و مراد بوده باشد .

با تحقق شرايط چهارگانه كه به ترتيب وجود پيدا مىكند لفظ مركب است و با فقدان يكى يا بيشتر از آن شرايط لفظ مفرد خواهد بود .

بنابراين تعريف لفظ مفرد شامل اين اقسام چهارگانه خواهد شد :

1 - لفظى كه بيش از يك حرف نداشته و بدون جزء باشد .

مانند همزهء استفهام و با و تا در عربى و نون نفى و باء ربط در فارسى