منطق نوين ( مشتمل بر اللمعات المشرقيه في الفنون المنطقيه ) ( فارسى ) — الصفحة ١٢٣

( 7 / 2 ) مبادى علوم قطعى و يقينى

بامرى حاصل شود در صورتى كه معلوم باشد وقوع آن امر محال نيست مثل علم بوجود شهرها و كشورهائيكه آنها را نديده‌ايم .

( 7 / 10 ) اوليات بسيارند و از جمله اين چند اصل است :

1 - اصل عدم تناقض : نقيضان در وجود و عدم جمع نميشوند .

2 - اصل هوهوى : ثبوت هرشىء و اجزاء آن براى خودش ضرورى و سلب آنها محال است .

3 - اصل سبب كافى : هر حادثى محدثى ميخواهد و ترجّح يا ترجيح بدون مرجّح ممكن نيست .

4 - اصل كل و جزء : هر كلى از جزء خود بزرگتر است .

5 - اصل مساوات : هريك از دو متساوى با مساوى آن نيز مساوى است .

6 - اصل انقسام مزدوجات : هر زوجى به دو متساوى قابل تقسيم است .

اصل عدم تناقض بالذات ضرورى و مسلم است و واسطه ندارد و ساير اصول داراى واسطه هستند و واسطه در همه اصول ديگر امتناع اجتماع نقيضين است و بازگشت همهء اصول به همان يك اصل است مثلا ثبوت هرچيزى براى خود ضرورى است زيرا ممكن نيست براى خود ثابت باشد و نباشد و هرحادثى بالضروره محدث ميخواهد زيرا ممكن نيست ضرورى و لا ضرورى باشد . هركلّى بالضروره از جزء بزرگتر است زيرا ممكن نيست شامل بر جزء باشد و نباشد . ساير قضاياى ضروريه به همين قرار هستند .