مرآت الاكوان ( تحرير شرح هدايه ملا صدرا شيرازى ) ( فارسى ) — الصفحة ٥٣
در ذكر صفاتى كه بايد براى رئيس اول باشد به حسب كمال اولى او
در مدينه ، و اكثر فطرتها فطرت خدمت است . و در صنايع صنعتى مىباشد كه رياست به آن حاصل مىباشد و خدمت مىفرمايد صنايع ديگر را .
و چنان كه در هر جمعيّت طبيعيّه ممكن نيست كه چيزى از آن بر رئيس آن رياست داشته باشد ، مثل رئيس اعضا كه ممكن نيست كه عضو ديگر بر آن رئيس باشد ، همچنين بايد كه بر رئيس اوّل از براى مدينهء فاضله كسى رئيس نباشد و سزاوار است كه صناعت او آن صناعتى باشد كه به هيچ وجه خدمت فرموده نشود ، بلكه صناعتى باشد كه همهء صناعات قصد غرض او نمايند ، و مقصود مدينهء فاضله در جميع افعال او باشد .
در ذكر صفاتى كه بايد براى رئيس اول باشد به حسب كمال اولى او
در ذكر صفاتى كه بايد براى رئيس اول باشد به حسب كمال اولى او
بايد كه رئيس مطلق انسانى باشد كه نفسش كامل و در مرتبهء عقل بالفعل باشد ، و بايد كه قوّهء متخيّله‌اش به حسب طبع و قوّه در غايت كمال باشد ، و همچنين قوّهء حسّاسه و محرّكه‌اش در غايت كمال باشد ، همهء آنها به نوعى از فعل ، نه به انفعال محض ، بر وجهى كه اشاره به آن نموديم . پس به قوّهء حسّاسه و محرّكه‌اش مباشر سلطنت گردد و احكام الهيّه را جارى گرداند ، و با دشمنان خدا محاربه كند و دفع كند دشمن را از مدينهء فاضله ، و با مشركين و فاسقين از اهل مدينهء جاهله و ظالمه و فاسقه مقاتله كند تا برگردند به سوى امر خدا . و به قوّهء متخيّله مهيّاى قبول جزئيّات بأنفسها و كليّات بحكاياتها ، در بيدارى يا در خواب ، از عقل فعال بوده باشد . و به قوّهء عاقله به حيثيّتى باشد كه عقل منفعلش مستكمل شده باشد به همهء معقولات به آن غايت كه باقى نمانده باشد بر او چيزى از معقولات ، و عقل بالفعل شده باشد .
و هر انسانى كه عقل منفعلش به همهء معقولات كامل گردد و عقل بالفعل و معقول بالفعل شود و معقولش عاقل شود عقل مستفاد مىگردد ، واقع در ميان عقل فعّال و عقل منفعل ، و ميان او و عقل فعّال چيزى ، يعنى واسطه‌اى ، نمىباشد ، پس عقل منفعل به منزلهء مادّه و موضوع است براى عقل مستفاد ، و عقل مستفاد به منزلهء مادّه و موضوع است براى عقل فعّال ، و قوّهء ناطقه كه هيأت طبيعيّه است مادّه و موضوع عقل منفعل است كه عقل بالفعل شده است .
و پيش از اين دانستى از ما حقيقت حال را در اتّحاد نفس با عقل فعّال بعد از بودنش