مرآت الاكوان ( تحرير شرح هدايه ملا صدرا شيرازى ) ( فارسى ) — الصفحة ٣٥٨

فصل سوم در ذكر حججى كه صاحب اسفار بر ابطال بقاى صور عناصر در مركبات اقامه نموده است

اوّل : آنكه هر گاه صور عناصر فاسد گردند ، يا اين است كه فساد هر يك مقارن است با فساد ديگرى ، يا آنكه فساد هر يك معلول وجود ديگر است ، و از اين لازم مىآيد كه دو صورت در حالتى كه فاسد باشند موجود باشند ، و اين محال است ، يا اين است كه أحدهما بر فساد ديگرى سبقت مىگيرد . و محال است كه فاسد مفسد چيزى گردد كه او را فاسد گردانيده است .

دوم : آنكه چون قطعهء لحمى در قرع و انبيق گذارند از آن ماء قاطرى و كلس ارضى غير قاطرى حاصل مىگردد . و سبب اين اختلاف : يا نفس ماهيّت آن اجزاء است ، يا امرى است خارج از ماهيّت آنها . و اوّل موجب اختلاف اجزاء است به صور . و در شقّ دوم ، اگر آن امر لازم است برمىگردد به اختلاف صور ، و اگر لازم نيست زوالش جايز خواهد بود ، پس بايد كه از جملهء مركّبات چيزى يافت تواند شد كه مختلف الأجزاء نباشد و در قرع و انبيق تمامش قاطر يا تمامش كلس گردد . و همچنين در ساير مركّبات » .

اين است بيان ادلّه و شروطى كه قوم در مزاج نموده‌اند .

و صاحب اسفار به بقاى صور عناصر در مركّبات قائل نيست ، چنان كه قبل از اين به آن اشاره شد ، و از اين دو دليل كه شيخ بر بقاى آنها ذكر كرده است جواب مىدهد و إن شاء اللّه بعد از نقل حججى كه بر مذهب خود اقامه نموده است مذكور خواهد شد ، [ 297 ] . « 1 »

فصل سوم در ذكر حججى كه صاحب اسفار بر ابطال بقاى صور عناصر در مركبات اقامه نموده است

فصل سوم در ذكر حججى كه صاحب اسفار بر ابطال بقاى صور عناصر در مركبات اقامه نموده است

حجّت اوّل : آن است كه حكماى مشّائين را مذهب آن است كه چون جسم متصغّر گرديد و به غايت صغر رسيد صور خاصّهء نوعيّه آن باقى نمىماند ، بلكه باقى در آن بجز صور امتداديّه چيزى ديگر نيست كه چون صورت باطل گردد كيفيّت تابعهء آن نيز باطل مىشود . و چون مادّه‌اش به مادّهء مجاورش متّصل گردد مجموع مصوّر به صورت واحدهء نوعيّه مىگردد ، پس از اين مذهب ظاهر مىشود كه قول به حصول مزاج از جهت تصغّر عناصر و تماسّ بعضى بعضى ديگر را به إبقاى صور متخالفهء آنها صحيح نيست .

( 1 ) . صدر الدين شيرازى ، الأسفار ، ج 5 ، ص 331 - 332 .