بازنگارى اساس الاقتباس ( فارسى ) — الصفحة ٧٧

خواص مضاف

ماهيت داراى نسبتى ديگر ، مانند پدرى و پسرى ، علت و معلول ، عالم و معلوم و . . . ، به اين صورت اضافهء غيرمتكرر گويند .

بايد يادآورى كرد كه فصل‌هاى مضاف كه مقوم انواع آن مضاف هستند ، نيز مضاف هستند ، اما بر ماهيتى از ماهيات عارض مىشوند . مثلا فصل مساوات ، موافقت در كمّيت است نه فقط موافقت و نيز فصل برابرى « مشابهت » در « أين » است نه مشابهت مطلق .

2 - يكى از خواص مقولهء اضافه اين است كه برخى از ماهيات بر بعضى ديگر به نوعى خاص منعكس مىشوند . مثلا پدر ، پدر پسر است و در صورت انعكاس پسر ، پسر پدر ؛ همچنين عالم ، عالم معلوم است و معلوم ، معلوم عالم ؛ نيز متقدم ، متقدم بر متأخر و متأخر ، متأخر از متقدم .

3 - مقولهء اضافه بر تمامى مقولات عارض مىشود :

الف - عروض بر مقولهء جوهر ، مانند پدر و پسر .

ب - عروض بر مقولهء كمّ ، مانند كوتاه و بلند در خط ، موازات در سطح و خط ، بزرگ و كوچك در جسم تعليمى ، كم و زياد در عدد ، يا مساوات و عدم مساوات و نصف و دو برابر در تمام كميّات .

ج - عروض بر مقولهء كيف ، مانند گرم‌تر و سردتر ، سياه‌تر و سفيدتر در كيفيات محسوس ، عالم و معلوم و قادر و مقدور و ملكه و صاحب ملكه در كيفيات نفسانى ، سخت‌تر و سست‌تر در كيفيات استعدادى ، گشادتر و تنگ‌تر بودن زاويه و منحنىتر بودن يا نامنحنىتر بودن خط در كيفيات مختص به كميّات .

د - عروض بر مقولهء اضافه ، مانند دوست‌تر و كم‌تر در دوستى .

ه - عروض بر مقولهء « اين » ، مانند برابر ، بالا و پايين .

و - عروض بر مقولهء « متى » ، مانند متقدم و متأخر .

ز - عروض بر مقولهء وضع ، مانند راست قامت‌تر و بر پشت خوابيده‌تر .

ح - عروض بر مقولهء ملك ، مانند پوشنده‌تر و كم‌تر در پوشندگى .

ط - عروض بر مقولهء فعل ، مانند برنده‌تر و كم‌تر در برندگى .

ى - عروض بر مقولهء انفعال ، مانند بريده‌تر و كم‌تر در بريدگى .