بازنگارى اساس الاقتباس ( فارسى ) — الصفحة ٧٢

فصل پنجم : كيفيت و انواع آن

تقدير موضوع است و هنگام تصور ساير مقولات نيازمند تصور نسبت‌هايى غير هيأت هستيم .

فلاسفه كيفيات را داراى چهار نوع بزرگ مىدانند :

1 - كيفيات محسوس كه مقصود از اين‌ها ، كيفياتى هستند كه با حواس پنج‌گانه درك مىشوند . به اين كيفيات ، انفعاليات و انفعالات گفته مىشود . از آن‌جا كه پنج حس وجود دارد ، لذا يك لفظ مفرد براى آن‌ها وجود ندارد . كيفيات محسوس عبارتند از :

الف - كيفيات مبصر : مقصود از اين كيفيات رنگ‌ها ، مانند سنگ سفيد ، سرخ ، زرد ، كبود و آن‌چه از تركيب اين رنگ‌ها به وجود مىآيد و نيز نورها مانند نور آفتاب ، ماه ، و ستاره ، آتش و جز اين‌ها است .

ب - كيفيات مسموع : اين كيفيات عبارتند از صداها ، كيفياتى كه در صداها هستند و باعث پيدايى حروف مىشوند و ديگر كيفياتى كه باعث زير و بم و تيزى ، سنگينى ، لذت و تنفر صداها مىگردند .

ج - كيفيات مشموم ( محسوس به حس بويايى ) : آن‌ها عبارت از بوهاى خوب و بد هستند .

د - كيفيات مذوق : كه عبارتند از طعم‌هاى نه‌گانه يعنى شيرينى ، شورى ، ترشى ، تيزى ، تلخى ، چربى ، تندى ، قبضى ( كه باعث درهم كشيده شدن زبان مىشود ) و بىمزگى ( تفاهت ) و آن‌چه از تركيب اين طعم‌ها به دست مىآيد .

ه - كيفيات ملموس : عبارتند از كيفيات چهارگانه ، يعنى گرمى ، سردى ، ترى ، خشكى و توابع آن‌ها مانند خشونت ، ملاست ، ثقل ( سنگينى ) و خفّت و هرچه شبيه اين‌هاست .

گروهى از دانشمندان خشونت و ملاست را از مقولهء وضع دانسته‌اند . همچنين گروهى ديگر گفته‌اند اين‌كه يك پديده تابع استواى وضع يا عدم استواى وضع باشد نيز كيفيت ملموس است .

كيفيات محسوس دو گونه‌اند :

اول - كيفياتى كه پايدار و راسخ هستند مانند زردى طلا و سرخى خون . به اين كيفيات انفعاليات گفته مىشود .

دوم - كيفيات غير راسخ ، مانند سرخى صورت كسى كه خجالت كشيده و زردى