بازنگارى اساس الاقتباس ( فارسى ) — الصفحة ٦٢٧

فصل ششم : انفعالات و اخلاق نفسانى كه در استدراجات نافع بوده و اعداد انواع برحسب آن

مصلحانى كه خلل‌ها را اصلاح مىكنند ، كسانى كه توبيخ و سرزنش نمىكنند ، زيرا ملامت حتى از مشفق نيز مقتضى عداوت است ، ستايش‌كنندگان ، كسانى كه از روى اعتدال تملق مىكنند ، كسانى كه متحمل و بردبارند ، كسانى كه خوش‌خو هستند ، كسانى كه زبان‌درازى نمىكنند ، افرادى كه انتظار شرّ از آن‌ها نمىرود و شرّى نمىكنند ، كسانى كه اهل و داد و نيكى هستند ، كسانى كه مىخواهند با آن‌ها انس و دوستى برقرار كنند ، و بالأخره كسانى كه رازدارند .

اسباب دوستى و صداقت عبارت است از : طول صحبت و همنشينى ، انس به ملاقات ، وصلت از راه خويشاوندى ، يا از راه هديه دادن و خير رساندن . از اين بيانات مىتوان حال عداوت و دشمنى را هم معلوم كرد .

3 - خوف : اندوه و حيرت نفس به خاطر تخيل ضررى است كه آن ضرر مقتضى افساد ، از بين رفتن حال يا ايلام دردمندىاى است كه به زودى در آينده خواهد رسيد .

قيد « افساد » و « ايلام » بدين جهت در اين تعريف ذكر مىشوند كه كسالت و كاهلى ضرر بوده ، اما ترس از آن وجود ندارد . همچنين قيد « به زودى » براى اين است كه مرگ تا نزديك نشود كسى از آن نمىترسد . و موقعى انسان از آن مىترسد كه نزديكى و قرب خود را به آن احساس كند .

اسباب خوف ، اعتبار و تأمل در اين امور است : مشاهدهء رسيدن ضرر به غير ، تجربه ، احساس ، آگاهى دادن ديگران از ضرر و حدس ضرر . انسان از اين افراد خوف خواهد داشت : كسى كه نمىتواند با او مقابله كند - به ويژه اگر چنين كسى ظالم باشد - كسانى كه سخن نرم و خوش در آن‌ها مؤثر نيست و آنان كه رفتارى غيرقابل پيش‌بينى دارند ، كسى كه قادر بر منازعه در امور اشتراك‌ناپذير است ، دشمن ، كسانى مانند مكاران و حيله‌گران ، سعايت‌كنندگان ، تيزهوشان و افراد مرموزى كه ديگران بر مقاصد آن‌ها آگاهى نمىيابند .

( اصولا حمايت از مظلوم در موقعى است كه شخص مظلوم قادر به دفاع از خود و نجات از آن وضعيت نباشد ) . كسانى كه نمىترسند و به نيرو ، مال يا يارى ديگران مغرورند ، كسانى كه از حمايت ديگران برخوردارند ، و افرادى كه به ديگران خدمت مىكنند و به‌طور خلاصه كليهء كسانى كه به واسطهء حمايت ديگران داراى امنيت هستند .

4 - شجاعت ، اين صفت ، ملكه‌اى است كه صاحب خود را بر آن مىدارد كه در