بازنگارى اساس الاقتباس ( فارسى ) — الصفحة ٦١٠
فصل اوّل : شمار امور قابل مشورت
ب - سياست قلت ، هدف از اين سياست ، به دست آوردن اموال است ، اگر رؤسا در كفايت متساوى باشند ، تزاحم آن‌ها در اجزاى اين سياست ، مضر نيست .
ج - سياست اجتماعى ، هدف از اين سياست ، آزادى و حريت بوده و به همين جهت ، سياست احرار نيز ناميده مىشود ، در اين سياست ، مردم در حقوق و بهره‌هاى اجتماعى و تعويض حاكمى كه برايشان گمارده مىشود ، با يكديگر برابرند .
د - سياست اخيار ، هدف از اين سياست ، به دست آوردن سعادت‌هاى دنيوى و اخروى است . در اين سياست ، يك نفر كه از حيث كمالات ، طبعا برترين فرد قوم بوده ، رئيس است ، و اگر افراد فاضل زياد باشند ، همهء آن‌ها به مثابهء يك نفس خواهند بود . در تحت رياست آن فرد ، برحسب اصناف صناعت‌هاى گوناگون ، رؤساى جزئى ديگرى كه هريك پايين‌تر از ديگرى است قرار دارند . در چنين اجتماعى مخالفت و نزاع صورت نمىگيرد .
برخى ، دو سياست ديگر را اعتبار نموده‌اند :
ه - سياست ضرورت ، كه عامل پيدايى اجتماع امرى ضرورى مانند رفع نيازهاى اوليهء زندگى است .
و - سياست لذت .
از تركيب سياست تغلب و سياست كرامت سياست وجدانى حاصل مىشود و از تركيب سياست تغلب ( غلبه نمودن ) و سياست قلّت ، سياست خسّت ( پستى ) پديد مىآيد . سياست كرامت ، غالبا به آسانى به سياست تغلبى تبديل‌پذير است . در سياست اجتماعى نيز ممكن است از فرط مسامحهء مديران ، تغلب حادث شود .
سياست پسنديده سياستى است كه بر حفظ ارزش‌ها و سنن اجتماعى تأكيد نموده و در مقابل روش سياسى ناپسند اقتضاى سست كردن بنيادها و قواعد پسنديدهء اجتماعى را دارد .
به‌طور كلّى در هر بابى ، برحسب اخلاق ، عادات و اغراض ، امورى لازم است كه مشير حتما بايد از آن‌ها آگاه باشد تا قدرت حفظ مصلحت هريك را داشته باشد .
نافع‌ترين امر در اين باب ، آگاهى از تجارب گذشتگان و روش سياستمداران است .
آن‌چه تاكنون گفته شد متعلق به مشاوره در امور بزرگ بود . و اما مشاوره در امور