عرايس الجواهر ونفايس الأطايب ( فارسى ) — الصفحة ٥٦
فصل در خواصّ زمرّد
و قدر دانگى زمرّد سوده از ضرر زهرهاى هوامّ خلاص دهد ، پيش از آنك زهر اثر نكرده باشد ، بىآنك پوست باز گذارد و موى بيفتد .
و گفته‌اند هشت جو زمرّد مصوّل كرده پازهر جملهء زهرهاست .
حكيم ارسطاطاليس گويد طبيعت زمرّد سرد و خشك است به سبب لون خضرت . و جماعتى گفته‌اند كه درو نوعى از سمّيّت هست كى اگر بيش از دانگى دهند مضرّت زهر كشنده كند .
و اگر بر موضعى بريده مالند در حال خون ازو روان شود و اشباه و نظاير او را اين خاصيّت شود ، و حاصل اين همه اوقات خوشدل و شادان باشد .
و اگر ازو قدرى به آب صمغ بسايند و بر جذام يعنى خوره مالند شفا دهد .
و اگر زن حامله دشوار زايد چون بر ران او بندند بارنهادنش آسان گردد .
و پيش خواصّ و عوامّ معروف و مشهورست كى اگر زمرّد خالص را در برابر چشم افعى دارند چشمش بتركد . آن محال است .
استاد ابو ريحان آورده است كى چند نوع زمرّد بر چند [
b
11 ] نوع مار افعى تجربه كردم و هيچ اثر نكرد . بعد از آن مماسّ چشم افعى كردم زمانى بسيار . هم هيچ اثر نكرد . بعد از آن قدرى بسودم و در چشم افعى كردم . هم هيچ اثر نكرد . مر مرا محقّق و مصدّق شد كه آن خاصيّت هرچند مشهورست و ضرب - المثل گشته اصلى ندارد ، و تواتر نيز اعتبار ندارد .