عرايس الجواهر ونفايس الأطايب ( فارسى )
- المؤلف: أبو القاسم عبد الله بن علي الكاشاني ( القاشاني )
- الوفاة: 738
- القسم: علوم اللغة العربية
- الناشر: انتشارات المعي - تهران
فهرس الكتاب
- فهرست مطالب
- يادداشتى بر چاپ نو
- ديباچه
- مقدّمه
- جواهرشناسى
- ابو القاسم عبد الله كاشانى
- آثار مؤلف
- جامع التواريخ
- عرائس الجواهر
- نسخههاى عرائس
- اسلوب طبع
- فهارس
- مآخذ و منابع
- توضيح
- [ خطبه ]
- قسم اول در معرفت جواهر حجرى معدنى و معادن و خواص و قيمت آن ، و آن مقدمهاى است و سه مقاله ، هر مقاله متضمن چند باب و فصل
- [ a 3 ] امّا مقدمه در معرفت كميّت مركبّات عالم سفلى از معدنيّات و غير آن كى از آن مترّكباند از امتزاج طبايع و عناصر و علل كوهها و معادن به طريق كلّ و چگونگى آن
- فصل دوم « 1 » در تكوّن جبال و تولّد حجر
- امّا كيفيّت تولّد اجساد سبعه
- فصل سوم در علل الوان جواهر
- مقالت اول
- باب اول در صفت ياقوت و انواع آن از الوان مختلف
- اعتبار ياقوت در قسمت اول
- فصل در معادن ياقوت
- امتحان ياقوت
- در جلا دادن ياقوت
- فصل در عيوب ياقوت
- فصل در اشباه ياقوت
- فصل در منافع و خواص ياقوت
- باب دوم در صفت ياقوت زرد
- باب سوم در صفت و معرفت ياقوت اكهب و اغبس
- فصل [ اول ] در صفت انواع ياقوت غريب
- فصل دوم در صفت ياقوت سفيد
- فصل سوم « 1 » در جلا دادن انواع يواقيت
- فصل چهارم « 2 » در قيمت انواع ياقوت
- فصل پنجم در اخبار و حكاياتى كى در ياقوت گفتهاند
- باب چهارم در صفت و معرفت زمرّد و انواع آن و خاصيّت و اشباه و معادن و قيمت و عيوب آن
- امتحان زمرّد
- فصل در اشباه و نظايرى كى زمرّد را به طريق صناعت توان ساخت
- صفا دادن زمرّد
- وصل كردن زمرّد
- فصل در انواع عيوب زمرد
- فصل در خواصّ زمرّد
- فصل در قيمت انواع زمرد
- فصل در اخبار و حكاياتى كه بر سبيل استفاضه از زمرّد گويند
- باب پنجم در معرفت و صفت لعل و انواع آن و معادن و خواصّ او
- فصل در محافظت لعل
- فصل در خيانت لعل
- فصل در منافع و خواصّ لعل
- فصل در قيمت انواع لعل
- قيمت لعل عجمى
- باب ششم در معرفت و صفت فيروزه و معادن و انواع و خواصّ آن
- اصلاح فيروزه
- « * » فصل در اشباهى كى فيروزه را به طريق صنعت ساختهاند
- خيانت فيروزه و معرفت خضرا
- فصل در منافع و خواصّ فيروزه
- محافظت فيروزه
- فصل در قيمت فيروزه
- فصل در نوادرى كى در فيروزه گفتهاند
- باب هفتم در صفت و معرفت بيجادق و انواع و خواصّ و مضارّ آن
- فصل در خاصيّت بيجاده
- باب هشتم در صفت و معرفت حجر الماس و خواصّ او
- فصل در منفعت و خاصيّت الماس و مضرّت
- در امتحان الماس
- قيمت الماس
- باب نهم در شرح و معرفت انواع مرواريد و عقود و قيمت و معادن
- فصل در ذكر اصداف
- فصل در ذكر مغاصات
- فصل در اسامى انواع مرواريد
- معرفت آبهاى لؤلؤ
- سخن در شكل مرواريد
- و امّا آنچ تعلّق به بزرگى و خردى مرواريد دارد و معرفت غربال آن
- فصل در شرح عقود
- فصل در افساد مرواريد و اصلاح و انواع آن
- سخن در محافظت مرواريد
- سخن در خاصيت مرواريد
- فصل در نظم كردن و سوراخ كردن مرواريد
- فصل در قيمت مرواريد
- قيمت زرد و سياه و كركن و ناهموار
- قيمت مرواريد سياه
- و قيمت كركن املس
- فصل در اخبار غريب و حكايات عجيب كى در مرواريد روايت كردهاند
- مقالت دوم در صفت و معرفت جواهرى چند حجرى كى به مرتبه از اوّل فروترند و متوسّط با دون خود و به قيمت و عزّت كمتر
- « * » باب اول در تعريف عقيق « 1 »
- در خاصيّت عقيق
- باب دوم « 1 » در معرفت حجر دهنج و خواص و قيمت آن
- سخن در خواص دهنج
- سخن در قيمت دهنه
- باب سوم « 1 » در معرفت حجر لاجورد و منافع و خواص آن
- « * » عمل لاجورد معمول
- خاصيت لاجورد
- باب چهارم « 1 » در معرفت يشب و خواص و صفت او
- در خاصيت و منفعت يشب
- باب پنجم « 1 » در معرفت حجر جمس و معدن و خواص و قيمت آن
- باب ششم « 1 » در معرفت بلور و كيفيت معدن و خواص او
- سخن در خواص بلور
- باب هفتم « 1 » در معرفت جزع و انواع و معادن و خواص او
- سخن در خاصيت جزع
- باب هشتم « 1 » در معرفت بسد و منفعت و خاصيت او
- سخن در خاصيت بسد
- باب نهم « 1 » در معرفت كهربا و سندروس و خواص هر دو
- خاصيت او
- [ سندروس ]
- باب دهم « 1 » در معرفت انواع پادزهر و منفعت و خاصيت وى
- امتحان پادزهر
- سخن در خاصيت پادزهر
- باب يازدهم « 1 » در معرفت حجر مقناطيس و معادن و خواص آن
- سخن در خاصيت مقناطيس
- فصل در معرفت سنگى كى زر را جذب كند
- باب دوازدهم « 1 » در معرفت حجر الظفر و معادن و خاصيت آن
- خاصيت غروى
- باب سيزدهم « 1 » حجر گاويس و خاصيت و منفعت او
- خاصيت گاويس
- باب چهاردهم « 1 » در معرفت و صفت حجر التيس و منفعت و خاصيت او
- خاصيت حجر التيس
- باب پانزدهم « 1 » در معرفت خرمهره و خاصيت آن
- خاصيت خرمهره
- باب شانزدهم « 1 » در معرفت مهرهء مار و خاصيت و منفعت او
- باب هفدهم « 1 » در معرفت سنگ عقاب و خاصيت آن
- [ باب هجدهم ] « 1 » سخن در نروك
- امتحان نروك
- باب نوزدهم « 1 » در معرفت حجر يرقان و خاصيت آن
- باب بيستم « 1 » در معرفت حجر خمار و خاصيت و منفعت او
- باب بيست و يكم « 1 » در معرفت حجر باغض الخل و محب الخل
- باب بيست و دوم « 1 » در معرفت حجر الحىّ و خاصيت آن
- باب بيست و سوم « 1 » در معرفت حجر زيت و خاصيت آن
- باب بيست و چهارم « 1 » در معرفت حجر اليهود و خاصيت و منفعت آن
- باب بيست و پنجم « 1 » در معرفت حجر القمر و خاصيت آن
- باب بيست و ششم « 1 » در معرفت حجر البرد و خاصيت و منفعت آن
- باب بيست و هفتم « 1 » در معرفت سنگ باران و برف و سرما و خاصيت آن
- [ باب بيست و هشتم ] « 1 » در معرفت ختو
- خاصيت ختو
- باب بيست و نهم « 1 » در معرفت حجر اللبنى و خاصيت و منفعت او
- خاصيت او
- باب سىام « 1 » در معرفت حجر الفنون و خواص آن
- فصل در معرفت حجر الحلق
- فصل در معرفت حجر الفار
- باب سى و يكم « 1 » در معرفت سنگى چند اول آن سنباده و خواص آن
- سخن در خاصيت سنباده
- باب سى و دوم « 1 » در معرفت حجر ضد و خاصيت آن
- فصل
- فصل
- باب سى و سوم « 1 » در معرفت احجار مرقشيثا و مغنيسيا [ a 31 ]
- خاصيت او
- فصل در صفت مغنيسيا و خواص او
- باب سى و چهارم « 1 » در معرفت سرطان بحرى و ارنب بحرى و خواص ايشان
- فصل در معرفت حجر طلق و خاصيت او
- خاصيت او
- باب سى و پنجم « 1 » در معرفت توتيا و اثمد و شاذنج و خاصيت و منفعت آن
- خاصيت توتيا
- فصل در ذكر حجر اثمد و خواص او
- خاصيت اثمد
- فصل در صفت حجر شاذنج و خواص او
- خاصيت شاذنج
- فصل در معرفت انواع زرنيخ و خواص او
- خاصيت او
- فصل در معرفت حجر مثقالى و خواص و منفعت او
- خاصيت
- باب سى و ششم « 1 » در معرفت املاح و انواع به ورق و زاجات
- خاصيت املاح
- فصل در صفت حجر بوره و خواص آن
- خاصيت بوره
- فصل در صفت حجر شب و خواص آن
- خاصيت شب
- فصل در صفت زاج و خواص آن
- خاصيت زاج
- فصل در صفت حجر نوشادر و خواص آن
- [ خاصيت نوشادر ]
- باب سى و هفتم « 1 » در خواص احجار مختلف منقول از ارسطو
- نوع اول
- نوع دوم
- نوع سوم
- نوع چهارم
- نوع پنجم
- نوع ششم
- نوع هفتم
- مقالت سوم در شرح فلزّات هفتگانه و خاصيّت و منفعت و تعريف هريك و آن هفت باب است و مقدّمه و خاتمه
- اما مقدمه در بيان اصول فلزات سبعه و طريق حدوث صدور آن
- فصل در ذكر كبريت و خواص او
- فصل در ذكر زيبق و خواص او
- فصل در حصر فلزات سبعه از ماده
- باب اول در صفت زر و خاصيت و منفعت آن و غش آن
- خاصيت زر سرخ
- لون زر دادن
- فصل در اوزان جواهر و نسبت مقدار هريك با ديگر از مكعبات
- « * » [ نظم ]
- خلاص زر سرخ
- فصل در الحام زر
- نظاير و اشباه زر به طريق صناعت
- باب دوم در صفت و معرفت نقره و منفعت و خاصيت او و اشباه
- فصل در پالودن و روباس كردن نقره
- فصل در اشباهى كه نقره را به طريق صناعت سازند
- باب سوم در معرفت نحاس و خاصيت و منفعت او
- خاصيت نحاس
- باب چهارم در معرفت رصاص و خاصيت آن
- باب پنجم در معرفت اسرب و خاصيت و منفعت آن
- باب ششم در معرفت حديد و خواص و منفعت آن
- خاصيت آهن
- باب هفتم در معرفت و صفت خارصينى و اشباه و خواص آن
- فصل در صفت آهن چينى و خواص آن
- خاصيت آهن چينى
- باب هشتم در صفت انواع معمولات و ممزوجات كى از فلزات ساختهاند
- فصل در معرفت سفيدروى
- فصل در صفت پتروى
- فصل در معرفت طاليقون و خواص و فايدهء آن
- قسم دوم در معرفت عطر و تركيب اطايب متنوع و آن دو مقاله است
- مقالت اول
- باب اول در معرفت اصول و مفردات اجناس طيب
- امتحان مشك
- خاصيت مشك
- نسخهء ديگر مستعمل نيكو
- عمل مشك نيكو سهل و آسان
- فصل در معرفت انواع عنبر
- امتحان عنبرها
- فصل در معرفت عود و خواص و قيمت آن
- امتحان عود
- خاصيت عود
- قيمت عود
- فصل در معرفت كافور و اجناس او
- امتحان كافور
- محافظت كافور
- خاصيت كافور
- قيمت كافورها
- باب دوم در معرفت بعضى اطايب كى در طيب متوسطاند چون زعفران و صندل و زباد و لادن
- فصل در معرفت زعفران و غشوش آن
- خاصيت زعفران
- غشوش زعفران
- فصل دوم در معرفت انواع صندلها و خواص و غشوش آن
- خاصيت صندل
- عمل صندل
- تركيب صندل
- فصل در معرفت زباد و خاصيت و منفعت آن
- منفعت زباد
- فصل در معرفت لادن و خواص و قيمت آن
- خاصيت لادن
- باب سوم در معرفت ادويه و افاويه كه در انواع عطرها به كار دارند از ميانه فروتر
- ذكر ضرو « 1 » و لادن
- اللبنى اليابس و السايل و هى الميعة
- ذكر لبنى رمان
- ذكر سندروس
- ذكر بنگ و الوان و عمل او
- صفت عمل ميسوسن طيب نيكو
- ذكر بان و اجناس آن
- صفت پروردن بان
- صفت بان زيتى
- ذكر ماء التفاح و صفت عمل او
- معرفت روغن بلسان
- خاصيت روغن بلسان
- امتحان روغن بلسان
- صفت روغن بلسان عملى
- معرفت ماهى سقنقور
- خاصيت سقنقور
- مقالت دوم در تركيب و معاجين انواع عطرها از عنبر و غوالى و ندّ و مخمّرات و بخورات و ذراير و مربّيات و آن [ پانزده ] باب است
- باب اول در تركيب عنبر
- نوعى ديگر
- نوعى ديگر
- نسخهء عنبر خوشبوى
- اصول و بطاين غوالى
- بطانهء ديگر نيكو
- بطانهء ديگر مصرى بالغ مجرب
- بطانهء ديگر مستعمل
- باب دوم در تركيب الوان غوالى مستعمل مختار
- صفت غاليهء كافورى خوشبوى
- غاليهء ديگر خوشبوى
- صفت غاليهء زرد مستعمل نساء
- صفت غاليهء سياه
- صفت غاليهء ديگر
- عمل غاليهء خوب
- غاليهء ديگر مجرّب
- صفت غاليهء لفاح
- صفت غاليهء خفيف المؤنه
- صفت غاليهء آخر للنساء خفيف المؤنه
- باب سوم در تركيب ندّ فاخر از استعمال ملوك صفت فتيلهء ندّ فاخر
- صفت ند به غير فتيله كه آن را راحت القلوب خوانند
- صفت ندّى فاخر از استعمال ملوك
- ند آخر مستعمل غايت
- صفت ندّ فاخر
- ندّ از نوعى ديگر
- ند به نوعى ديگر
- صفت ند مثلث
- صفت ند مثلث
- صفت ندّ ديگر خوب
- صفت ندّى فايق
- ندّى آخر مستعمل طيب
- صفت ندّى فايق
- صفت ندّى ديگر خفيف
- صفت ندى آخر اخفّ مؤنة
- باب چهارم در تركيب و تعجين و صفات مثلثات و معمودات [ b 51 ]
- معموديهء ديگر طيب
- صفت معموديهء مستعمل
- باب پنجم در تركيب صفات نسائيات [ a 52 ]
- نسائيهء ديگر بهتر از اول
- نسائيهء اخف مؤنة
- باب ششم در اوصاف برمكيات ، مختارات ، مرتفعات ، مستعملات
- نوعى ديگر
- نوعى ديگر خفيف المؤنه
- برمكى ديگر طيب
- برمكى ديگر لطيف
- باب هفتم در تركيب دخنات و بخورات
- دخنه به نوعى ديگر
- دخنه به نوعى ديگر
- دخنه كه جن و غيلان و مردهء شياطين را در خانه دفع كند
- باب هشتم در تركيب الوان تطريه و مجمرات و اجناس و مراتب آن
- تطريهء عود مختار بالغ
- نوعى ديگر بهتر
- تطريه به نوعى ديگر فايق عجيب لفيف
- صفت عود مطرا به عنبر
- فصل در صفت تركيب مجمرات
- صفت مجمرى زعفران خفيف المؤنه
- صفت مجمرى صندلى با تطريه
- معرفت لادن
- ذكر فلنجه
- ذكر زرنب
- ذكر قرفه و دارصينى
- ذكر هرنوه
- ذكر قاقله
- ذكر كبابه
- ذكر هال بوا و هيل بوا
- ذكر حب النسيم
- فاغره
- ذكر ورس
- ذكر سياداوران
- ذكر سليخه
- باب نهم در صفت ادهان و تركيب آن صفت عمل دهن خيرى
- عمل روغن بنفشه
- عمل روغن گل
- صفت روغن بلسان
- عمل دهن ياسمين
- تركيب روغن مورق
- باب دهم در عمل ماء الورد و ماء النضوح و ماء التفاح و ماء الكافور و ماء الزعفران
- در ذكر ماورد
- نوعى ديگر
- در گرفتن ماء النضوح
- صفت نضوح طليعه
- صفت ماء التفاح و ماء الكافور
- صفت ماء الزعفران
- نوعى ديگر نيكو
- تصعيد ماء الصندل مرتفع
- تصعيد ماء المسك
- تصعيد ماء السنبل
- تصعيد ماء الاترج
- باب يازدهم در صفت الوان لخالخ و سليمانيات
- صفت لخلخهء سياه
- صفت لخلخه به نوعى ديگر
- صفت لخلخهء سفيد مرحمام را
- صفت لخلخهء ديگر نيكو
- صفت لخلخهء مجمريهء فايق
- باب دوازدهم در تركيب الوان مسوحات بالغ
- صفت مسوح ديگر
- مسوح اشنه
- صفت مسوح نمّام و مرزنجوش
- صفت مسوح آس رطب
- باب سيزدهم در صفت الوان خلوق عرايس
- ذكر خلوق مشك مرتفع [ a 57 ]
- صفت خلوقى ديگر نيكو
- صفت خلوق ديگر مستعمل
- صفت خلوق عامه
- باب چهاردهم در چگونگى تركيب الوان ذراير و عسولات و انواع آن
- صفت ذريرهء مستعمل هند و كرمان
- صفت كسبهء خوشبوى
- صفت ذريره به نوعى ديگر
- صفت ذريرهء نسرين
- صفت ذريرهء اترجيه
- صفت ذريرهء لفاحيه
- صفت ذريرهء صندليه
- صفت ذريرهء مختار
- صفت ذريرهء عودى
- صفت ذريرهء مشكى كى آن را عبير خوانند
- باب پانزدهم در استعمال اشنان خوشبوى كه در حمام دلك كنند
- اما خاتمه در معرفت صنعت كاشىگرى كى آن را غضاره گويند و آن حرفت به حقيقت نوعى است از اكسير
- مقدمه در معرفت ادوات و آلات و اسباب و ما يحتاج آن كى به مثابت مادّه بود
- و اما تحليل
- و اما تركيب اين اجزاء
- ضمائم
- 1 - عرائس الجواهر و نفائس الاطايب
- 1 - مؤلف كتاب
- 2 - اما در باب كتاب عرايس الجواهر
- 2 - جدول تطبيقى عرائس الجواهر و تنسوخنامه
- نسخهء مورخ 700 ( چاپ ما ) و 903 لندن
- قسم اول
- مقالت اول
- مقالت دوم جواهر متوسط
- نسخهء مورخ 991 اياصوفيه
- قسم اول
- مقالت اول در معرفت جواهر رفيع
- مقالت اول
- مقالت دوم
- نسخهء مورخ 700 ( چاپ ما ) و 903 لندن
- نسخهء مورخ 991 اياصوفيه
- تنسوخنامهء خواجه طوسى
- نسخهء مورخ 700 ( چاپ ما ) و 903 لندن
- مقالت سوم فلزات هفتگانه
- قسم دوم در معرفت عطر و اطايب
- مقالت اول
- نسخهء مورخ 991 اياصوفيه
- مقالت سوم فلزات هفتگانه
- قسم دوم در عطر و تركيب اطايب
- مقالت اول
- تنسوخنامهء خواجهء طوسى
- مقالت سوم