شرح كشف المراد ( فارسى ) — الصفحة ٣٤

فصل اول اثبات وجود خداوند

در مقام استدلال ، مجموعا پنج روش مهم وجود دارد :

1 . روش فلاسفهء الهى ؛

2 . روش عرفاى و اصل و فانى فى اللّه ؛

3 . روش متكلمين اسلامى ؛

4 . روش دانشمندان طبيعى ؛

5 . روش قرآن و سنت .

هركدام ازاين روش‌ها خود به شعبه‌ها و شيوه‌هاى گوناگون منشعب مىشوند كه ما خلاصه‌اى از هركدام را خواهيم آورد تا اگر كسى خواست به تفصيل دنبال مطلب باشد ، مواد لازم را در اختيار داشته باشد و عمده نظر ما به روش فلاسفه و متكلمين است كه در كتاب به آن دو اشاره شده است :

فلاسفهء الهى از قديم الايام و از يونان باستان يعنى 2600 سال پيش تا به امروز - چه فلاسفهء جهان اسلام و چه فلاسفهء اروپا و آمريكا و جهان مسيحيت - هركدام از راهى براى اثبات وجود خدا استدلال كرده‌اند كه تفصيل مطلب را بايد از كتاب سير حكمت در اروپا ( از جلد اول تا ششم ) جويا شد ؛ ولى مهم‌تر از همهء آنها سه برهان است كه عبارت‌انداز :

1 . برهان محرك اول : اين برهان توسط رئيس المشائين جناب ارسطاطاليس اقامه شده و از راه اثبات حركت و متحرك به وجود محرك اول مىرسد . اين استدلال خود سه شعبه شده كه بعضى از راه اصل حركت سير كردند و بعضى از راه حركت فلاك و بعضى از راه حركت نفوس از قوه به فعل كه تفصيل مطلب در شرح منظومه حاجى سبزوارى ، بخش حكمت ، ص 147 بيان شده است .

2 . برهان امكان و وجوب يا برهان سينوى : ابن سينا آن را اقامه و مرحوم خواجهء طوسى هم كه شاگرد مع الواسطهء ابن سينا بوده ( خواجه شاگرد بهمنيار و بهمنيار صاحب التحصيل شاگرد شيخ الرئيس ابن سيناست ) از استاد متابعت كرده كه در اين كتاب ما با همين برهان سروكار داريم .

3 . برهان صديقين يا برهان صدرايى : مرحوم ملا صدرا آن را اقامه كرده و اين