شرح كشف المراد ( فارسى ) — الصفحة ٢٤٨
مطلب دوم آيا آلام و مصائب ، حسن و شايسته هستند ، يا قبيح و ناشايست ؟
مطلب اول [ : تناسب با مباحث سابق ]
مطلب اول [ : تناسب با مباحث سابق ]
قبل از هر سخنى بايد تناسب اين بحث و نيز بحث بعدى را با مباحث پيشين روشن سازيم . مناسبت در اين است كه در مباحث قبلى دربارهء الطاف الهيه و مصالح واقعيه سخن گفتيم . آن مصالح عبارت‌اند از :
1 . مصالحى كه به دين ما مربوط مىشود و ثمرات مستقيم دنيوى ندارد ؛
2 . مصالحى كه به دنياى ما ارتباط داشته ، يعنى داراى منافع دنيوى است .
مصالح دينيه به نوبهء خود دو دسته مىشود : منافع و مضار . مضار هم شعبه‌ها و ابعادى دارد كه از جملهء آنها آلام و مصائب و امراض و از جملهء آنها آجال و گرانىها و . . . است . روى اين اصل به دنبال سخن از الطاف الهى از آلام و بلايا سخن مىگوييم كه فى الواقع شعبه‌اى از لطف الهى و از الطاف خفيهء الهيه است و از آن رهگذار كه اين آلام و مصائب بلاعوض نيست ، به دنبال بحث از آلام از اعواض بحث مىشود .
مطلب دوم آيا آلام و مصائب ، حسن و شايسته هستند ، يا قبيح و ناشايست ؟
مطلب دوم آيا آلام و مصائب ، حسن و شايسته هستند ، يا قبيح و ناشايست ؟
در اين رابطه سه نظريه مطرح است :
1 . ثنويه و دوگانه‌پرستان جهان مىگويند : كليهء آلام و مصائب و گرفتارىها قبيح و ناشايست بوده و هيچ جهت حسنى در آنها مشاهده نمىشود .
2 . اشاعرهء دنيا مىگويند : كليه آلام و مصائب حسن و شايسته است و اين سخن بر اساس مبناى آنان در باب حسن و قبح است كه مىگويند : هرچه آن خسرو كند شيرين بود ، پس هر بلايى كه در اين دنيا به انسان مىرسد از قبيل فقرها ، مرض‌ها ، زلزله‌ها و طوفان‌ها و . . . از طرف خدا بوده و خالق آنها خداوند است و او خواسته كه چنين باشد و هرچه را خدا انجام دهد حسن بوده و جاى چون‌وچرا نيست و به فرموده قرآن :
لا يُسْئَلُ عَمَّا يَفْعَلُ وَ هُمْ يُسْئَلُونَ و فَعَّالٌ لِما يُرِيدُ . *
3 . ساير گروه‌ها و دانشمندان مىگويند : آلام و مصائب دو دسته‌اند :
اول . برخى از آنها نيكو و بجا و شايسته است و منافاتى با حكمت الهى ندارد .