شرح كشف المراد ( فارسى ) — الصفحة ٢٠٠

سخنان اشاعره

2 . ما سَلَكَكُمْ فِي سَقَرَ * قالُوا لَمْ نَكُ مِنَ الْمُصَلِّينَ . « 1 »

3 . كُلَّما أُلْقِيَ فِيها فَوْجٌ . « 2 »

دسته دهم : آياتى كه دلالت دارند بر اين كه كافران در روز قيامت حسرت مىخورند و از كفرشان نادم مىشوند از خدا مىخواهند كه آنان را برگرداند ، ولى سودى ندارد و هكذا عاصيان امت اسلامى . حال اگر جبر است ديگر حسرت و ندامت و تقاضاى رجعت چه مفهومى دارد ؟

1 . وَ هُمْ يَصْطَرِخُونَ فِيها رَبَّنا أَخْرِجْنا . « 3 »

2 . رَبِّ ارْجِعُونِ * لَعَلِّي أَعْمَلُ صالِحاً . « 4 »

3 . وَ لَوْ تَرى إِذِ الْمُجْرِمُونَ ناكِسُوا رُؤُسِهِمْ . « 5 »

4 . أَوْ تَقُولَ حِينَ تَرَى الْعَذابَ لَوْ أَنَّ لِي كَرَّةً . « 6 »

غير از آيات مذكور از آيات فراوانى كه دليل بر آزادى و اختيار هستند .

حال ما هستيم و دو دسته آياتى كه به حسب ظاهر با يكديگر متعارض‌اند . چه بايد بكنيم ؟

به نظر ما آيات دسته دوم ، يعنى آنها كه ظهور در اختيار دارند بر آيات دسته اول از جهاتى ترجيح دارند :

1 . آيات اختيار چندين برابر آيات جبر است و عند المعارضه مقدم مىشوند ؛

2 . وجدان انسان هم مؤيد اين معناست كه بشر در افعال خويش مختار است نه مجبور ؛

3 . تكليف و مسؤوليت هم مقتضى است كه بشر آزاد باشد و گرنه معقول نيست كه ما مجبور و مسؤول باشيم ؛

4 . وعده‌ها و وعيدها نيز مقتضى است كه بشر مختار باشد و گرنه مفهومى ندارد ؛

5 . انذار و بشير هم مقتضى است كه بشر آزاد و مختار باشد ؛

( 1 ) . سورهء مدثر ، آيه 42 و 43 . ( 2 ) . سورهء ملك ، آيه 9 . ( 3 ) . سورهء فاطر ، آيه 37 . ( 4 ) . سورهء مؤمنون ، آيه 99 و 100 . ( 5 ) . سورهء سجده ، آيه 12 . ( 6 ) . سورهء زمر ، آيه 58 .