شرح كشف المراد ( فارسى ) — الصفحة ١٩٥

سخنان اشاعره

را بخواهد گمراه سازد ، دل او را بسيار ضيق و تنگ قرار مىدهد . پس گمراه‌كننده خداست .

5 . وَ ما تَشاؤُنَ إِلَّا أَنْ يَشاءَ اللَّهُ ؛ * تا خدا نخواهد ، [ شما نيز ] نخواهيد خواست .

جواب ما : اگر چندين آيه وجود دارد كه حداكثر ظهور در جبر دارند ، در مقابل چندين برابر آياتى نيز هستند كه در اختيار و آزادى ظهور دارند و بلكه اظهر و بلكه نص‌اند . دانشمندان شيعه اين آيات را به ده دسته تقسيم كرده‌اند كه عبارت‌اند از :

دسته اول : آياتى كه خداوند در آنها افعال و كارهاى بندگان را به خود آنها نسبت داده و تصريح مىكند كه فاعل اين افعال خود بشر است . حال اگر به وجودآورندهء اين افعال خدا باشد ، لازم مىآيد كه اسناد آنها به انسان‌ها مجازى باشد و مجازيت خلاف اصل است و مادامى كه كلام را بر ظاهرش حمل مىتوان كرد ، نبايد بر خلاف ظاهر حمل كنيم . اين آيات عبارت‌اند از :

1 . فَوَيْلٌ لِلَّذِينَ يَكْتُبُونَ الْكِتابَ بِأَيْدِيهِمْ . « 1 »

2 . إِنْ يَتَّبِعُونَ إِلَّا الظَّنَّ وَ إِنْ هُمْ إِلَّا يَخْرُصُونَ . « 2 »

3 . أَنْعَمَها عَلى قَوْمٍ حَتَّى يُغَيِّرُوا ما بِأَنْفُسِهِمْ . « 3 »

4 . بَلْ سَوَّلَتْ لَكُمْ أَنْفُسُكُمْ أَمْراً فَصَبْرٌ جَمِيلٌ . « 4 »

5 . فَطَوَّعَتْ لَهُ نَفْسُهُ . « 5 »

6 . مَنْ يَعْمَلْ سُوءاً يُجْزَ بِهِ . « 6 »

7 . كُلُّ نَفْسٍ بِما كَسَبَتْ رَهِينَةٌ . « 7 »

8 . ما كانَ لِي عَلَيْكُمْ مِنْ سُلْطانٍ إِلَّا أَنْ دَعَوْتُكُمْ فَاسْتَجَبْتُمْ لِي فَلا تَلُومُونِي وَ لُومُوا أَنْفُسَكُمْ . « 8 »

دسته دوم : آياتى كه مؤمنان را به خاطر ايمانشان ستايش و كافران را به خاطر

( 1 ) . سورهء بقره ، آيه 79 . ( 2 ) . سورهء انعام ، آيه 116 . ( 3 ) . سورهء انفال ، آيه 53 . ( 4 ) . سورهء يوسف ، آيه 18 . ( 5 ) . سورهء مائده ، آيه 30 . ( 6 ) . سورهء نساء ، آيه 123 . ( 7 ) . سورهء مدثر ، آيه 38 . ( 8 ) . سورهء ابراهيم ، آيه 22 .