شرح كشف المراد ( فارسى ) — الصفحة ١٧٤

2 . خداوند حكيم است

را كه داراى مصلحت است حتما انجام داده و فعل قبيح و داراى مفسده را حتما ترك مىكند ؟ آيا ممكن است خداوند انسان‌هايى نيك همچون انبيا ، اوصيا ، صلحا و شهدا را به جهنم روانه ساخته و انسان‌هاى پليدى مثل ستمگران ، كافران و فاسقان را به بهشت برد ؟ آيا ممكن است خداوند تكليف بما لا يطاق كند ؟ آيا امكان دارد كه حق تعالى به فرد يا گروهى ستم روا دارد ؟

در مسأله دو نظريه وجود دارد :

1 . اشاعره از آنجا كه حسن و قبح عقلى را انكار كرده‌اند مىگويند : اين سؤال بىمعناست و نبايد گفت كه آيا خدا كار قبيح مىكند يا خير ، بلكه بايد گفت : هر كارى كه خداوند بكند ، حسن خواهد بود . پس اگر خداوند ظلم كند ظلم حسن مىشود و اگر خوب‌ها را به جهنم برد و بدها را به بهشت ، اين عمل نيز حسن خواهد بود .

2 . عدليه مىگويند : بعضى از افعال فى حد نفسه حسن دارند و برخى ذاتا قبيح هستند و خداوند متعال هرگز كار قبيح انجام نمىدهد و هرگز به واجبى از واجبات هم اخلال نمىرساند .

براى اثبات اين مدعا به سه دليل تمسك مىكنيم :

دليل اول : خداوند متعال داعى بر فعل قبيح ندارد ، و هر فاعلى كه داعى بر فعل قبيح يا بر اخلال به واجب نداشته باشد وقوع فعل قبيح از او محال است . پس صدور كار قبيح يا اخلال به واجب از خداوند محال است .

اثبات صغرى : شخصى كه فعل قبيح انجام مىدهد داراى يكى از دواعى و انگيزه‌هاى ذيل است :

1 . فردى لاابالى و بىباك است ؛ يعنى باكى از ملامت ديگران ندارد ، باكى از عذاب جهنم ندارد و خود را ملزم نكرده كه مردى پارسا باشد اين انگيزه در ذات حق نيست زيرا خداوند عبث كارى نيست كه به هر كارى تن دهد .

2 . انسانى جاهل و نادان است يعنى از قبح و زشتى كار قبيح آگاه نيست و لذا مرتكب مىشود . اين انگيزه هم در مورد خداوند مفهومى ندارد ؛ زيرا خداوند عالم على الاطلاق بوده و چيزى بر او مجهول نيست .