شرح كشف المراد ( فارسى ) — الصفحة ١٥١

13 . خداوند ديده نمىشود

جواب : ما و اشاعره قبول داريم كه جملهء إِلى رَبِّها ناظِرَةٌ را بايد تأويل برد و بر خلاف ظاهر حمل كرد ، ولى در مقام تأويل وجوهى قابل ذكر است كه يكى از آنها وجه باطل اشاعره است ؛ اما وجوه بهترى هم هست كه عبارت‌اند از :

1 . بگوييم كه در آيه مضافى مقدر است و منظور اين است كه « إِلى * ثواب رَبِّها ناظِرَةٌ » نظير وَ سْئَلِ الْقَرْيَةَ اى اهلها ، وَ جاءَ رَبُّكَ اى جاءَ * امر رَبُّكَ * و . . . طبق اين توجيه ، آيه از موضوع بحث ما خارج است .

2 . كلمهء « إِلى » * را حرف جرّ ندانسته ، بلكه اسم بدانيم و بگوييم مفرد « آلاء » است و كلمهء « فَناظِرَةٌ » * هم به معناى « منتظرة » باشد و معناى آيه اين است كه چهره‌هايى در آن روز خرّم‌اند و نعمت پروردگارشان را انتظار مىكشند . بنابراين ، آيه از موضوع بحث ما خارج است .

اشكال : اين تفسير با مقام آيات سازگار نيست ؛ زيرا آيات در مقام بيان نعمت و شاد كردن مؤمنان است ، درحالىكه منتظر بودن و انتظار كشيدن نعمت سبب غم و اندوه است .

جواب : خداوند در اين آيات حال دو گروه را بيان كرده است :

يكم . بهشتيانى كه در نعمت خواهند بود ؛

دوم . جهنميانى كه به نقمت گرفتار مىشوند .

حالات مذكور قبل از ورود به بهشت و جهنم است ؛ زيرا در آيه مىفرمايد :

تَظُنُّ أَنْ يُفْعَلَ بِها فاقِرَةٌ ؛

[ چرا كه ] دانند مورد عذابى كمرشكن قرار خواهند گرفت .

اگر وارد جهنم شده بودند ، صحبت از « تظنّ » نبود . به قرينه مقابله احوال بهشتيان را هم قبل از آن بيان مىكند . حال كه مطلب از اين قرار است كه خداوند به بهشتيان وعده حتمى ثواب و نعمت داده ، انتظار كشيدن چنين نقمتى سبب غم نيست ؛ بلكه لحظه‌به‌لحظه سبب سرور و شادمانى بيشتر است ، همانند انسانى كه يقين دارند كه در آينده نزديكى پاداش و سود بزرگى نصيب او خواهد شد . چنين كسى قطعا منتظر آينده درخشانى است و از هم‌اكنون شادمانى در چهرهء او هويداست ، اگرچه وقت آن