هستى شناسى در مكتب صدر المتألهين ( فارسى ) — الصفحة ٧٥

نظر ما دربارهء اين برهان

نمىكند .

خلاصه ذهن و خارج هرگز براى ماهيت دو مكان مختلف نيست ، بلكه از آن‌جا كه نفس ، فاعل الهى است با توجه به خلّاقيتى كه دارد در محيط وسيع خود ، به ماهيت تحقّق مىبخشد .

همانطور كه ماهيّت با وجود تحقّق پيدا مىكند ، اگر منشأ آثار بودن مربوط به ماهيت است و بس و وجود در اين قسمت نقشى ندارد ، در اين‌صورت بايد ماهيت در همهء مراحل داراى اثر بوده و هرگز اختلافى ميان اين دو نوع وجود ، وجود پيدا نكند .

مرحوم صدر المتألهين در « المشاعر » روى اين برهان تكيه كرده مىفرمايد :

« انّ من البيّن الواضح انّ المراد بالخارج و الذهن في قولنا : " هذا موجود في الخارج و ذاك موجودة في الذهن " ليس من قبيل الظروف و الأمكنة و لا المحالّ ، بل المعنى بكون الشيء في الخارج انّ له وجودا يترتّب آثاره و أحكامه و بكونه في الذهن انّه بخلاف ذلك ، فلو لم يكن للوجود حقيقة إلّا مجّرد تحصّل الماهية ، لم يكن حينئذ فرق بين الخارج و الذهن و هو محال ، إذا الماهية قد تكون متحصّلة ذهنا و ليست بموجودة في الخارج » . « 1 »

نظر ما دربارهء اين برهان

نظر ما دربارهء اين برهان

ناگفته پيداست كه بازگشت اين برهان نيز به همان برهان اوّلى


( 1 ) . المشاعر ، ص 12 .