هستى شناسى در مكتب صدر المتألهين ( فارسى ) — الصفحة ٤٠

3 - سير مسئلهء اصالت وجود در ادوار تاريخى فلسفه نقل نظريات اساطين فلسفه دربارهء اصالت وجود

كرده ، به خوبى استفاده مىشود كه وى وجود را اصيل و مفاض از علت نخستين دانسته و ماهيت در نظر وى جز اعتبارى و تابع وجود چيزى نيست .

شيخ در بحث ياد شده چنين مىفرمايد :

« و الذي يجب وجوده بالغير دائما ، إن كان فهو بسيط الحقيقة ، لأنّ الّذي له باعتبار ذاته ، غير الّذي له باعتبار غيره و هو حاصل الهوية منهما جميعا في الوجود ، فلذلك لا شيء غير الواجب عرى من ملابسة ما بالقوّة فهو الفرد و غير زوج تركيبي فلها ماهيات و تلك الماهيات هي التي بأنفسها ممكنة الوجود ، و إنّما يعرض لها وجود من خارج ، فالأوّل لا ماهية له و ذوات الماهية يفيض عليها الوجود منه فهو مجرّد الوجود » . « 1 »

ذيل عبارت به صراحت تمام مىرساند كه آنچه از حق سبحانه و تعالى افاضه مىشود ، همان وجود است و ملاك معلوليت را همان داشتن ماهيت گرفته كه نسبت وجود و عدم به آن يكسان است ، لذا وجودى را كه از هرنظر عارى از ماهيت باشد و معجون و مركّبى از ما بالقوة و ما بالفعل نباشد ، بلكه سراسر ، وجود و فعليت گردد ، از هر نوع علت و جعل بىنياز دانسته است .

مرحوم محقّق طوسى در بحث امكان عبارتى دارد كه آن نيز روشنگر نظر او در اين باب است ، عبارت وى چنين است :

« إذا صدر عن المبدأ الأوّل شيء كان لذلك الشيء

( 1 ) . شفاء ( بحث نفى ماهيت از واجب ) ، ص 305 .