هستى شناسى در مكتب صدر المتألهين ( فارسى ) — الصفحة ١٣٣

4 - نظريهء چهارم نظريهء برخى از عرفا است كه معتقد به وحدت وجود و موجوداند

4 - نظريهء چهارم نظريهء برخى از عرفا است كه معتقد به وحدت وجود و موجوداند

4 - نظريهء چهارم نظريهء برخى از عرفا است كه معتقد به وحدت وجود و موجوداند

و در دار وجود جز براى خداوند ، وجودى قائل نيستند همانها كه مىگويند :

« العالم ما له وجود حقيقي » و يا مىگويند :

هرچيز كه غير حق بيايد نظرت * نقش دوّمين چشم احول باشد

منقول از مرحوم شيخ محمّد رضا قمشه‌اى اين است كه لازم اين قول نفى شرايع ملل و انزال كتب و بعث رسل است .

اين نظر در كلمات افرادى مانند محى الدين عربى فراوان ديده مىشود ، ناچار بايد به صورتى تأويل كرد و گفت كه مقصود آنان اين است كه وجود حقيقى منحصر به حقّ است و موجودات ديگر شؤون و تجليات حق مىباشد .

به طور مسلّم عرفاى شامخ كه عرفان و فلسفه را به هم آميخته و از دو مكتب بهره برده‌اند ، جز اين را نخواهند گفت مانند :

محقق را كه وحدت در شهود است * نخستين نظره بر نور وجود است

دلى كز معرفت نور و صفا ديد * به هرچيزى كه ديد اوّل خدا ديد