دوازده رسالهء فقهى دربارهء نماز جمعه از روزگار صفوى ( فارسي ) — الصفحة ٦١٥
رسالهء نماز جمعهء ملا محمد طاهر در نقد ملا حسن على شوشترى
مقرّب و در كمال اعتبار ، و بعد از فوت شاه صفى در حين حكومت شاه عباس ثانى رحمه اللَّه و وزارت خليفه سلطان به علتى چند اندك در احترام آخوندى ضعف و سستى بهم رسيده ، توليت مدرسهء ملا عبد الله كه با آخوند بود از او انتزاع نموده به آخوند مولانا محمد باقر خراسانى دادند . و تاريخ فوت مولانا حسنعليا اين مصراع است « علم علم بر زمين افتاد » كه هزار و هفتاد و پنج باشد . تاريخ ديگر « وفات مجتهد الزمان » . « 1 » نصر آبادى هم از معاصرانش دربارهء او مىنويسد : يگانه گوهر بحرين علوم عقلى و نقلى ، خلف ملا عبد الله شوشترى كه مثل خورشيد محتاج به تعريف و توصيف نيست .
مجملا نيّر سپهر فضيلت و بدر فلك فطانت ، جامع علوم و حاوى فروع و اصول بود . به جودت طبع و حدّت ذهن و طلاقت لسان و حاضر جوابى مانند نداشت و از اين راه امتياز تمام از اقران و امثال داشت . طبعش در ترتيب نظم و تتبّع اشعار قدما رغبت تمام داشت . اين ابيات از ايشان است :
تا باغ نظر را گل رخسار تو آراست
صد نخل اميد از جگر سوخته برخاست
مانند گل تازه كه از هم بربايند
اعضاى مرا بر سر پيكان تو غوغاست « 2 »
از رساله نماز جمعه وى نسخه هايى بر جاى مانده است كه در بخش كتابشناسى رساله ها از آنها ياد كرده‌ايم . افزودنى است كه رسالهء ملا حسن على به طور عمده در رد بر رسالهء شهيد ثانى بوده و اين از مقايسهء استدلالها و عبارت به خوبى به دست مىآيد .
رسالهء نماز جمعهء ملا محمد طاهر در نقد ملا حسن على شوشترى
رسالهء نماز جمعهء ملا محمد طاهر در نقد ملا حسن على شوشترى
ملا محمد طاهر كه خود امام جمعهء رسمى قم بود ، و نيز بر اساس مذاق اخبارى خود ، قائل به وجوب عينى نماز جمعه بود . زمانى كه وى در سال 1068 رسالهء ملا حسنعلى را در عدم جواز اقامهء جمعه در عصر غيبت ديد ، از آن برآشفت و مصمم شد تا نقدى بر آن بنويسد . به نوشتهء خودش در مقدمهء اين رساله ، او ابتدا براى نوشتن رديه استخاره كرد و سپس به نقد آن پرداخت . پيش از شروع به نقد رسمى آن رساله ، بحثى دربارهء وجوب نماز جمعه كرده ، از ديدگاه خود ادلهء وجوب را ارائه كرد . آنگاه به نقد رسالهء شوشترى پرداخته ، قطعاتى از آن را نقل كرده و سپس به نقد آن پرداخت . همين جا گفتنى است كه در نسخهء مورد استفاده ما ( مرعشى ش 11520 ) به رغم آن كه تاريخ ياد شده در آغاز آن سال 1068 است ، تاريخى كه در پايان آن آمده سال 1086 است كه به عنوان تاريخ فراغت مؤلف از نوشتن رساله ياد شده
« 1 » وقايع السنين و الاعوام ، ص 523 « 2 » تذكرهء نصر آبادى ، ج 1 ، ص 224