چكيده مقالات اولين همايش بين المللى ميراث مشترك ايران و عراق ( فارسى ) — الصفحة ٢٨٨
نقد شروح تحفه العراقين خاقانى با تاكيد بر شرح اسماعيل خان ابجدى
نقد شروح تحفه العراقين خاقانى با تاكيد بر شرح اسماعيل خان ابجدى
نقد شروح تحفه العراقين خاقانى با تاكيد بر شرح اسماعيل خان ابجدى
دكترمحسن محمدى « 1 »
ناصر اسدى « 2 »
چكيده
منظومه مثنوى تحفة العراقين يا ختم الغرائب خاقانى ، گزارش سفر حجى است كه بنابر دقيق ترين پژوهش‌ها بخشى از آن ( عراق عجم ) واقعى و ديگر بخش‌هايش ( عراق عرب و عربستان ) خيالى هستند . اين كتاب داراى مقدمه منثور به قلم خود خاقانى است . متن كتاب در شش مقاله تنظيم شده است و هر مقاله نيز به چندين فصل كوچك تر تقسيم شده است . خاقانى در اين مثنوى در خطاب به آفتاب به شرح سفر خود از زادگاهش شروان به شهرهاى رى ، همدان ، موصل ، كوفه ، بغداد ، و . . . همراه با ستايش بزرگان و دانشمندان و گاه وصف پيشه وران پرداخته و البته وصف و مدح مفصلى از مكه و مدينه و بيابان‌ها و اماكن آن‌ها مانند كعبه ، مسجد الحرام ، مسجد النبى و . . . به دست داده است . وى گاه زبان به شكايت از آفتاب مىگشايد ولى بيشتر آن را توصيف و ستايش مىكند . همچنين در اين مثنوى مىتوان به اطلاعات مهمى از زندگى خاقانى و اطرافيانش دست يافت .
مثنوى تحفة العراقين تاكنون بارها در ايران ، هند و پاكستان به چاپ رسيده است . از جمله چاپ هاى آن كه تعليقاتى از ابيات را نيز به همراه دارند ؛ چاپ مير محمد اسماعيل خان ابجدى ( هند / 1954 م ) ، چاپ دكتر يحيى قريب ( تهران / 1333 ش ) ، چاپ دكتر يوسف عالى عباس آباد ( تهران / 1386 ش ) و چاپ على صفرى آق قلعه ( تهران / 1387 ش ) هستند . در اين مقاله كوشش شده است تا مقايسه‌اى انتقادى از تصحيح و تعليقات چاپ هاى مذكور ، با نگاهى ويژه به چاپ و شرح ابجدى كه پيش از اين نقد و معرفى بر آن نوشته نشده است ارائه شود .
كليد واژه : خاقانى ، تحفه العراقين ، سفرنامه منظوم ، شرح و تصحيح متون .
( 1 ) . دانشيار گروه زبان و ادبيات فارسى دانشگاه اصفهان . ( 2 ) . كارشناس ارشد زبان و ادبيات فارسى دانشگاه اصفهان