چكيده مقالات اولين همايش بين المللى ميراث مشترك ايران و عراق ( فارسى ) — الصفحة ٢٤٢
نقش فرمانروايان ايرانى در توسعه شهرهاى عراق دوران اسلامى
نقش فرمانروايان ايرانى در توسعه شهرهاى عراق دوران اسلامى
نقش فرمانروايان ايرانى در توسعه شهرهاى عراق دوران اسلامى
دكتر حسن كريميان « 1 »
مهسا فيضى « 2 »
چكيده
فرمانروايان شيعه مذهب ايران هر كدام به طريقى در عمران و آبادانى شهرهاى مذهبى عراق تلاش نموده و شيعيان ايران نيز دوشادوش ساير مسلمانان خالق آثارى گرديده‌اند كه امروزه بخش عظيمى از مواريث مشترك فرهنگى دو سرزمين ايران و عراق كشور عراق را تشكيل مىدهند . جالب آن است كه پادشاهان آل بويه و فرمانروايان سده‌هاى معاصر ايران ( نظير سلطان حمزه ميرزا فرزند شاه اسماعيل صفوى ، مظفر الدين شاه قاجار ، محمد على شاه ، احمد شاه ، اميركبير ، ميرزا شفيع خان مازندرانى صدر اعظم و . . . ) نيز در كربلاى معلى دفن گرديده‌اند .
در اين مقاله تلاش بر آن است تا نقش و انگيزه فرمانروايان ايرانى در گسترش و توسعه فضايى شهرهاى شيعه نشين عراق را مورد بررسى قرار گيرد . پژوهشى كه نتايج آن در اين نوشتار ارائه گرديده ، با اتكاء به شواهد باستان شناسانه و منابع مكتوب به انجام رسيده است . بدين منظور ، علاوه بر مطالعات سبك شناسانه آثار معمارى ، تزيينات وابسته به معمارى و كتيبه‌هاى بر جاى مانده در شاخص ترين بناهاى شهرهاى مذكور مورد مطالعه قرار گرفته‌اند .
در نتيجه اين پژوهش روشن گرديده كه بيشترين فعاليت‌هاى عمرانى در توسعه كالبدى فضاهاى شهرهاى ياد شده در ادوار آل بويه ، صفوى و قاجار محقق گشته است . همچنين مشخص شده است كه فرمانروايان ايرانى در شكل يا بى و گسترش فضاهاى معمارى هسته مركزى مقابر شيعى ، توسعه فرهنگى شهرهاى مذكور و نيز تسهيلات رفاهى زائران دخالت‌هاى موثرى داشته‌اند .
كليد واژه : كوفه ، سامره ، نجف اشرف ، كربلا ، فرمانروايان شيعى ايران ، شهرهاى اسلامى ، مقابر شيعى .
( 1 ) . دانشيار گروه باستان شناسى دانشگاه تهران / hkarimi @ ut . ac . ir ( 2 ) . دانشجوى دكترى باستان شناسى دوران اسلامى دانشگاه تهران .