چكيده مقالات اولين همايش بين المللى ميراث مشترك ايران و عراق ( فارسى ) — الصفحة ٢١٦
واكاوى نقش عتبات عاليات درروند گسترش تشيع درعراق درطى قرن نوزدهم
واكاوى نقش عتبات عاليات درروند گسترش تشيع درعراق درطى قرن نوزدهم
واكاوى نقش عتبات عاليات درروند گسترش تشيع درعراق درطى قرن نوزدهم
سجاد دادفر « 1 »
چكيده
عراق ، اصلى ترين مركز شيعه در طول ده قرن نخست اسلام بوده و حتى بعد از تشكيل دولت صفويه در ايران و هم اكنون نيز ، از مراكز عمده تشيع در جهان اسلام به شمار مىآيد . نقش و نفوذ عراق در رشد فكرى و معنوى تشيع انكار ناپذير است . نكته قابل توجه دراين ميان آن است كه گسترش تشيع در جنوب عراق و در نهايت انتخاب آن به عنوان مذهب اكثريت ، معلول شرايط خاصى بودكه به لحاظ داخلى و خارجى طى قرون هجده تا بيستم و در طى دوران حكومت عثمانى ها اتفاق افتاد . اگر چه تشيع در عراق تاريخى ديرينه دارد ، اما تا پيش از قرن هجدهم ، تشيع در اين كشور به طور ويژه محدود به جمعيت شهرنشين و به ويژه شهرهاى مقدس بود . به نظر مىرسد گسترش تشيع و تقويت آن به عنوان مذهب اكثريت جامعه عراق ، تنها به دنبال تغيير مذهب بخش گسترده‌اى از قبايل و آن هم در طى سال‌هاى پايانى قرن هجدهم و در طول قرن نوزدهم اتفاق افتاد . اما فرايند تغيير مذهب قبايل متأثر از عواملى بود كه در عمق آن نقش عتبات عاليات و جايگاه و موقعيت حوزه‌هاى علميه اين شهرها بسيار تعيين كننده بود . گذر قبايل از زندگى چادر نشينى به فعاليت‌هاى كشاورزى ، نظم قبايل را بر هم زد و بحرانى عظيم ميان قبيله نشينان ايجاد كرد به گونه‌اى كه آن‌ها را مجبور نمود تا هويت شان را مورد تجديد نظر قرار دهند و خود را در نقش اجتماعى مذهبى محيط اطرافشان بازيابى كنند .
كليد واژه : عراق ، عتبات عاليات ، عشاير ، علما ، نجف ، كربلا .
( 1 ) . دكتراى تاريخ اسلام ، استاديار دانشگاه رازى كرمانشاه / E - Mail : sdadfar @ razi . ac . ir