آثار الباقيه ( فارسى ) — الصفحة ٣٨٥

بيان برخى از عقايد بيرون از دايره عقل درباره ميلاد اكبر يعنى انقلاب شتوى

مثل اين شد كه آفتاب بر او از نو طالع گشت چنان كه على بن جهم كه در جنگ روم زخم برداشت و شب را تا سحر از درد نخفت و چنين گفت :

اسال بالصبح سيل * ام زاد فى الليل ليل « 1 » .

و نيز در ماه صيام بسيار اتفاق مىافتد كه چون آخر روز ابر شد و هوا تاريك گشت مردم روزه خود را افطار مىكنند سپس ابرها بر طرف مىشود و هوا بازميگردد و آفتابرا از نو روى افق مىبينند كه هنوز غروب نكرده .

اصحاب نيرنگ مىگويند : علم سحر و عيافت اين‌طور اقتضا مىكند كه بايد از بستر به پهلوى راست بلند شد و پيش از سخن گفتن قدرى كندر تبخير كنند و پسنديده است كه در موقع پيدايش آفتاب دوازده قدم به سمت مشرق بروند .

يحيى بن على كاتب نصرانى كه از مردم انبار بوده مىگويد مشرق آفتاب در موقع انقلاب شتوى مشرق صحيح است و آفتاب از وسط بهشت طالع مىگردد و در اينروز حكما تأسيس مذابح ميكنند ، گويا اعتقاد اين مرد در بهشت اين بوده كه بهشت در نواحى جنوب است و از اختلاف سموت هيچ اطلاع نداشته و نيز مذهب او گفتارش را تكذيب مىكند چه ، نصارى بايد هنگام نماز رويشان بسوى مشرق باشد و براى ايشان اينطور گفته‌اند كه آفتاب در فردوس طلوع مىنمايد و نصارى از تمام مشارق آفتاب جز بمشرق اعتدال توجه نمىكنند و هياكل خويش را بسوى آن مىسازند و آنچه يحيى بن على در اين‌جا گفته از گفتهء ديگر او دربارهء آفتاب عجيبتر نيست زيرا عقيده دانشمند مذكور چنين است كه آفتاب درجاتى را كه در آن ارتفاع و انحطاط مىيابد مطابق ايام سال سيصد و شصت درجه است و اما آن پنج روز ديگر را كه تمام سال است در آن نه آفتاب را ارتفاع است نه انحطاط و اين پنج روز دو روز و نيم از حزيران است و دو روز و نيم از كانون اول ، نظير اين مطلب كه او گفته بقلب ابى العباس آملى خطور كرده و در كتابى كه در دلايل قبله نوشته چنين مىگويد : آفتاب را صد و هفتاد و هفت مطلع و مغرب است و اينطور گمان نموده كه سال خورشيدى سيصد و پنجاه و چهار روز است و هركس كه چيزى

( 1 ) - يعنى آيا صبح را سيل برده و يا آنكه شبى ديگر بر اين شب افزوده شده .