آثار الباقيه ( فارسى ) — الصفحة ٣٧٦
بيان عقايد سنان بن ثابت بن قره در رد بر عقيده جالينوس
دسته‌اى ديگر از دانشمندان ميگويند كه اين احوال خصوصيت‌هايى است كه در سرشت خود ايام مطبوع است و اسباب ديگر در زيادت و نقصان آن مدخليت دارد ، چنان كه طبيعت فصل تابستان گرماست و طبيعت زمستان سرما ولى گاهى چنين روى مىدهد كه يكى رو بنقصان ميگذارد و ديگرى بازدياد .
جالينوس فاضل گفته : وقتى مىشود يكى از اين دو قول را ترجيح داد كه اين مسئله را تجربه و امتحان كرد ، و چون حركت ثوابت پنهانى است و در طلوع و خفاى آنها در زمانى كم اختلاف بسيار كوتاهى يافت مىشود ، اين آزمايش ممكن نيست .
بيان عقايد سنان بن ثابت بن قره در رد بر عقيده جالينوس
بيان عقايد سنان بن ثابت بن قره در رد بر عقيده جالينوس
سنان بن ثابت بن قره از گفته جالينوس تعجب نموده و در كتابى كه براى معتضد در انواء تأليف كرده چنين مىگويد : نمىدانم چطور جالينوس با آنكه در حساب ستارگان قوى و توانا بود از اين مطلب غفلت كرد كه طلوع و اختفاى كواكب در شهرها اختلاف عظيم و آشكارى دارد چنان كه سهيل در بغداد پنج روز از ايلول گذشته طلوع مىكند و در واسط دو روز پيش‌تر از بغداد و در بصره پيش از واسط طالع مىشود و اهل نجوم نيز گفته‌اند انواء باختلاف بلدان اختلاف مىيابد بلكه ممكن است چندين روز در يك بلد نوئى محفوظ بماند پس اين خود دليل است كه ستارگان طلوع و اختفاى آنها را در احوال زمين مدخليتى نيست .
سپس خويشتن را سنان بن ثابت تكذيب كرده و گفته هرچند كه قول راجح اين است كه امر طلوع كواكب و غروب آنها در تأثيرات منسوبه به خود مشروط بشرايطى است و بطور اطلاق صحيح نيست .
پس از اينكه سنان بن ثابت از اين گفته فارغ شد از نو چنين گفته ؛ بيشتر انواء عرب در حجاز است و يا نواحى نزديك بحجاز ، و انواء قبطيان در مصر و سواحل دريا و انواء بطلميوس در بلاد روم و رشته جبالى كه پهلوى آن است و اگر كسى بخواهد كه يكى از اين مواضع سه‌گانه را قصد كند آنچه جالينوس گفته كه