آثار الباقيه ( فارسى ) — الصفحة ١٦١

استخراج تاريخ اشگانى از كتاب شاپورگان مانى

همه اين اقوال را به كلى ترك مىكنيم و در تصحيح آن از كتاب مانى كه به شاپورگان معروف است بكوشيم زيرا اين يك كتاب از ميان كتابهاى ايرانيان پس از قيام اردشير نوشته شده و مانى از كسانى است كه دروغ را حرام ميداند و به تاريخ ساختن هم نيازى نداشته .

مانى در كتاب شاپورگان در باب آمدن رسول مىگويد كه در بابل در سال پانصد و بيست و هفت از تاريخ منجمان بابل كه عبارت از تاريخ اسكندر باشد متولد شد كه در آنوقت چهار سال از سلطنت آذربان ملك ، كه به گمان من اردوان اخير است ، گذشته بود و مانى در اين باب مىگويد كه هنگامى كه سيزده سال از عمرش گذشته بود يعنى در سال پانصد و سى و نه از تاريخ منجمان بابل وحى بر او نازل و در آنوقت دو سال از پادشاهى اردشير مىگذشت پس مانى تنصيص نمود كه فاصله ميان اسكندر و اردشير پانصد و سى و هفت سال است و نيز مدت ميان اردشير و پادشاهى يزدگرد چهارصد و شش سال مىباشد و اين تاريخ به گواهى كتابى جاويدان كه محل اعتقاد جمعى است قابل قبول است نه تواريخ ديگر .

چون حكايات بطور تطابق باهم گوياست كه آخرين كبيسه در ايام يزدگرد - بن شاپور بود و روزهاى زياده را در آخر ماهى كه نوبت كبيسه بدان رسيده بود كه ماه هشتم بود قرار دادند و چون ميان اسكندر و اردشير را پانصد و سى و هفت سال بدانيم ميان زرتشت و يزدگرد بن شاپور بنابر اينكه براى هر صد و بيست سال يك ماه كبيسه لازم باشد تقريبا نهصد و هفتاد سال مىشود كه هشت ماه كبيسه لازم دارد و چون اين مدت را دويست و شصت و چند سال بدانيم و يا اينكه بنابر قول اكثر قريب سيصد سال مدت سالها تقريبا ششصد سال مىشود و پنج ماه كبيسه مىخواهد و چون ايرانيان گفته‌اند هشت ماه كبيسه لازم دارد پس خلف لازم آمد .