آثار الباقيه ( فارسى ) — الصفحة ٩٥

اسامى هر سه شب يك ماه در لغت عرب

آن بود و شب سيزدهم را سواء و شب چهاردهم را ليلة البدر مىگفتند براى اينكه ماه در آن پر ميشد و ضوء آن بتمامى خود ميرسيد و هر چيزى كه تمام شود و بپايان خود برسد بدر ناميده مىشود چنان كه ده هزار درهم را بدره گويند براى آنكه از روى وضع و قرارداد نه بالطبع ، تمامى عدد است .

اعراب هفته را نيز به كار مىبستند و نامهاى قديمى ايام هفته چنين است .

اول كه يوم الاحد باشد يعنى يكشنبه ، اهون ، جبار ، ديار ، مونس ، عروبة يشار چنان كه شاعر ايشان سروده است :

اومل ان اعيش و ان يومى * به اول او باهون او جبار

او التالى دبار فان افته * فمونس او عروبة او شبار

سپس نامهاى ديگر احداث شد كه بدين قبيل است :

احد ، اثنين ، ثلثاء ، اربعا ، خميس ، جمعه ، سبت

ماه را از رؤيت هلال آغاز مىكردند چنان كه همينطور در اسلام تشريع شده و چنان كه خداوند گويد : يَسْئَلُونَكَ عَنِ الْأَهِلَّةِ قُلْ هِيَ مَواقِيتُ لِلنَّاسِ وَ الْحَجِّ .

اسامى هر سه شب يك ماه در لغت عرب

اسامى هر سه شب يك ماه در لغت عرب

اعراب براى روزهاى ماه چنان كه در شهور فارسى است نامهاى مفردى نداشتند و فقط براى هر سه از ماه‌هاى خود نامى جداگانه گذاشته بودند و اين نام از حالت ماه و فروغ آن در آن سه شب حكايت مىكرد ، و چون از شب اول ماه آغاز مىكردند سه شب اول ماه را سه شب غرر مىگفتند و غره هرچيز اول آن است و برخى گفته‌اند هلال در اين سه شب مانند غره ديده مىشود و پس از اين سه شب نوبت به سه شب نفل مىرسيد كه از تنفل مشتق است و معناى تنفل اين است كه شخص بدون وجوب بعطيه آغاز كند ، و برخى از اعراب اين سه شب دوم را شهب مىناميدند سپس نوبت به سه شب تسع ميرسيد چه آخرين شب از اين سه شب شب تاسع بود و برخى ديگر از اعراب اين سه شب را بهر مىگفتند و سبب آن را غلبه تاريكى در اين سه شب مىدانستند تا سپس نوبت سه شب عشر مىشد ( يب ) زيرا اول اين سه شب شب عاشر