جوحى ( فارسى ) — الصفحة ٤٧٩

حكايت شخصى كه منارى را در صحرايى ديد ، چون مناره نديده بود ، استفسار از او نمود . هركس چيزيش گفت . بالأخره تخم جَزَرى به وى دادند كه به كار تا چنين چيزى سبر شود

اين چه كذب و فِريه و افسانه است * يا مگر گوينده‌اش ديوانه است

اتّفاقا بايع تخم جَزَر * بر ديار ساده مردش شد گذر

خواست يابد حالت اهل ديار * و آنچه برايشان شد از تخم مَنار

جُست و جويى كرد از ساده نُخست * عاقبت آن ساده را در شهر جُست

گفت كِاى فرزانهء ديرينه يار * بازگو از حالت تخم مَنار

كه كجايش كِشته چونش ساختى * بردى از وى يا كه خود را باختى

ناگهان آن سادهء دلسوخته * كِش هزار آتش به دل افروخته

با فَغان گفتش كه‌اى ديرينه يار * مفتضح گرديده‌ام در اين ديار

كِشته‌ام آن تخم را با صد امَل * پهن روييده است و ضايع شد عمل

اين غمم آخر به زارى مىكُشد * كه مرا كاذب بخوانند از حسد

بايع تخم جَزَر چون قصّه يافت * سوى اصلاح پريشانان شتافت

گفت فردا اهل شَهرت را بخواه * تا برون آيند از اين اشتباه

جمله گِرد آيند نزد كِشته‌ات * پنبه سازم بهر ايشان رشته‌ات

چون كه حلّ مشكلت گردد تمام * سرفراز آيى به نزد خاص و عام

مرد ساده خواند مردم را به گاه * تا كه جمع آيند نزد كِشتگاه

تا كه بنمايد به هر خُرد و كِبار * كه چه آمد بر سر تخم مَنار

شد صبا هنگام و مردم آمدند * تابعِ آن مرد فرزانه شدند

بايعِ تخم جَزَر بيل و كلنگ * بر زمين زد با هزاران دَنگ و فَنگ

با هزاران حيله آن بيدادگر * از زمين بيرون بياورد آن جَزَر

يك دو گز يا كمترك بُد طول او * زين سبب آن ساده شد مشغول او

گفت اى فرزانه مرد هوشيار * پس چرا وارونه گشته اين مَنار

گفت من از اين عمل در حيرتم * اجر من ضايع شد و در شَنعَتم

نيست تقصيرى كه بر من هِشته‌اى * تو خودت اين تخم وارون كِشته‌اى

عيبى اندر تخم و در من نيست هيچ * چون ز تو عيب آمده بر من مپيچ

چون تو وارون كِشته‌اى تخم مَنار * لاجرم وارونه‌ات آيد به بار

اين مَثل گفتم تو را اى نيكنام * تا بدانى عيب خود را و السّلام