جوحى ( فارسى ) — الصفحة ٨٦

مآخذ :

موش و گربهء شيخ بهائى ، ص 228 .

مولوى ، مثنوى ، دفتر پنجم :

بود مردى كدخدا او را زنى * سخت طنّاز و پليد و ره‌زنى

هرچه آوردى ، تلف كرديش زن * مرد مضطر بود اندر تن زدن

بهر مهمان گوشت آورد آن مُعيل * سوى خانه با دو صد جهد طويل

زن بخوردش با كباب و با شراب * مرد آمد ، گفت دفع ناصواب

مرد گفتش گوشت كو ؟ مهمان رسيد * پيش مهمان لوت مىبايد كشيد

گفت زن اين گربه خورد آن گوشت را * گوشت ديگر خر ، اگر باشد هَلا

گفت اى ايبَك ترازو را بيار * گربه را من بر كشم اندر عِيار

بركشيدش ، بود گربه نيم من * پس بگفت آن مرد كِاى محتال زن

گوشت نيم من بود و افزون يك سِتير * هست گربه نيم من ، هم اى سَتير

اين اگر گربه است ، پس آن گوشت كو ؟ * ور بَود اين گوشت ، گربه كو ؟ بجو

اين حكايت در البخلاى جاحظ ، ص 145 ، به نقل از جعفر خواهرزادهء و اصل براى ابو عيينه ، آمده است . و چون مرحوم فروزان‌فر در كتاب مآخذ قصص و تمثيلات مثنوى ، مأخذ اين حكايت را پيدا نكرده است ، متعرّض آن نشده است .

جامى ، سلسلة الذّهب ، ص 213 :

يك مَنَك گوشت داد خواجه به زن * كِش پزد زود بهر طعمهء من

گوشت را زن كباب كرد و بخَورد * خواجه چون گوشت خواست عذر آورد

كه هنوز آن زديگ بيرون بود * كه كمين كرد گربه و بربود

خواجه سنجيد گربه را فى الحال * نامد افزون ز گوشت يك مثقال

زد به صد غصّه دست بر زانو * كرد با زن عتاب كِاى بانو

گربه بىشك چو گوشت يك من بود * گوشت يك من دگر بر آن افزود

نيست اين نكته پيش من روشن * كه تواند شدن دو من يك من

اگر اين گربه است ، گوشت كجاست * و گر اين گوشت ، شكل گربه چراست

در روايت مولوى و جامى و شيخ بهائى ، رفيق زن در بين نيست ، بل‌كه همهء گوشت را خود زن به تنهايى مىخورد .