إرشاد الأذهان إلى أحكام الإيمان ( فارسى ) — الصفحة ٤٧٢

مطلب دوم : در [ بيان ] احكام كتابت است

نصيب او آزاد مىشود و قيمت نمىشود بر او ، نصيب باقى ورثه .

و واجب است بر مولا اعانت مكاتب خود را از زكات ، اگر بر مولا زكات تعلّق گرفته باشد ؛ و الّا مستحبّ است كه به عنوان عطيه ، اعانت او كند .

و مجبور نمىشود مكاتبى كه امتناع نمايد از تقسيم كسب خود ميان مولا و خودش [ در ] وقتى كه بعضى از آن آزاد باشد .

[ مسئلهء ] ( هشتم ) : اگر دو بنده را مكاتب كرد و يكى از آنان اداى مال الكتابه كرد و مشتبه شد كه كدام يك بوده [ است ] ، صبر كند ، بلكه متذكّر شود ؛ پس اگر مولا مرد ، قرعه مىزنند ؛

و اگر هر دو بنده ، مدعى شدند كه مولا عالم است كه كدام يك ادا كرده‌اند ، مولا را قسم مىدهند و قرعه مىزنند ميان آن دو ؛

و اگر اختلاف كردند

] 141 / B [

مولا با مكاتب در مقدار مال و مقدار مدّت و موعد اداء ، قول ، قول منكر زيادهء مال و مدّت است .

[ مسئلهء ] ( نهم ) : جايز است فروختن مال الكتابه ، و [ عبد ] بعد از ادا ، آزاد مىشود ؛ و الّا بنده [ باقى ] است ، اگر مكاتب مشروط بوده .

و مولا مىتواند مكاتب مشروط را بعد از عجز از ادا و فسخ بفروشد .

و اگر مكاتبى ، به ارث ، به زنش رسيد ، نكاح باطل مىشود .

و صحيح است كه قبول كند مكاتب ، وصيّت به پدر آن بنده از براى او ، « 1 » اگر ضرر به او نداشته باشد ؛ « 2 » پس اگر ادا كرد ، هر دو آزاد مىشوند ؛ و الّا هر دو - يعنى پدر و پسر - ، بنده‌اند ؛ و نمىتواند با ضرر ، قبول كند . و نمىخرد پدرش را مطلقا ، مگر به اذن مولا .

و مكاتب مىتواند كه فكّ جانى كند كه ارش او را بدهد ؛ « 3 » اگر براى او صرفه داشته باشد .

( 1 ) . در ارشاد الأذهان مطبوع ( ج 2 ، ص 79 ) « بابنه » بدل « بأبيه » مىباشد ؛ ولى در غاية المراد « ج 3 ، ص 386 ) و نسخه‌اى كه در اختيار مرحوم مترجم بوده ، « بابيه » ضبط شده است . ( 2 ) . متن عبارت علّامه حلّى در إرشاد الأذهان ( ج 2 ، ص 79 ) چنين است : « و يصحّ أن يقبل الوصيّة له بأبيه مع عدم الضرر » . ( 3 ) . عبارت در نسخه چنين است : « و مكاتب مىتواند كه فك كند جانى كند كه ارش او را بدهد . . . » .