ترجمه شرح باب حادى عشر يا جامع شهرستانى ( فارسى ) — الصفحة ٢٥

طريق دوم در بيان تقسيم وجود بواجب و ممكن است

اول آنست كه از وجود آثار استدلال مينمايند بر وجود مؤثر چونكه هر اثرى لابد مؤثرى دارد مانند اينكه چون دود را ديدند حكم ميكنند باينكه آتشى بايد باشد و چون صدائى شنيدند ميدانند كه صاحب صدائى هست ، و به اين دليل اشاره فرموده است خداوند در كلام خود ( ( سَنُرِيهِمْ آياتِنا فِي الْآفاقِ وَ فِي أَنْفُسِهِمْ حَتَّى يَتَبَيَّنَ لَهُمْ أَنَّهُ الْحَقُّ ) ) يعنى زود است كه بايشان بنمائيم آيات و ادله بر وجود و كمال قدرت خود را كه آفاق عالم و اطراف آسمان و زمين را پر كرده است از آفتاب و ماه و ستارگان و خسوف و كسوف و زلزله و كوهها و درياها و درختان و حيوانات و ساير آنچه كه در آسمان و زمين حادث مىشود و آياتى را كه ظاهر است در نفوس انسانى از گرسنگى و تشنگى و سيرابى و صحت و مرض و فقر و غنى و رضايت و غضب و ترس و ايمنى و غير اينها از تغيير حالات ايشان تا بدانند كه وجود صانع فرد واحد قديم قدير حق است . و باينراه استدلال نمود حضرت ابراهيم عليه السّلام بر خصم خود چونكه استدلال نمود بفرو رفتن ماه و آفتاب و ستارگان ، بر حدوث اينها و وجود صانع قدير ، چون فرو رفتن لازم دارد حركت را و هر متحركى حادث است و هرچه حادث است محتاج است بصانع .

طريق دوم در بيان تقسيم وجود بواجب و ممكن است

طريق دوم در بيان تقسيم وجود بواجب و ممكن است

طريق دوم آنست كه وجود را قسمت مينمايند بواجب و ممكن تا اينكه به همين تقسيم ثابت مينمايند وجود واجب الوجوديرا كه تمام ممكنات صادر از او باشند و باينطريق اشاره است كلام خداى تعالى ( ( أَ وَ لَمْ يَكْفِ بِرَبِّكَ أَنَّهُ عَلى كُلِّ شَيْءٍ شَهِيدٌ ) ) يعنى آيا كفايت نميكند گواه