فراتر از روش « آزمون - خطا » ! : زمانه و كارنامه سيد يزدى " صاحب عروة " ( فارسى ) — الصفحة ٥٢٨
* نامهء پنجم ( جمادى الاول 25 )
است كار ، ديگر از پيش برود . غرض آنكه ، محض قوّت خودشان طبع كرده منتشر نمودند و به حمد اللّه در خوب موقعى طبع شد و خيلى با وقع بود و تا حال محض آنكه مىگفتند اين صورت به واسطهء قيودى كه دارد مخالف مجلس و مخالف اغراض ما است ولى مفسدهء طارى « 1 » بر مجلس لا تعدّ و لا تحصى است . مذاهب باطله تمام آشكارا بناى دعوت گذاشته‌اند و مطالب باطلهء خود را طبع و نشر نموده‌اند و فعلا هم در باب تساوى حقوق و حدود « 2 » [ بين كفار و مسلمين ] سخت ايستادگى دارند ، به حدى كه توقع فساد عظيم مترقّب است . زياده جسارت است ، همواره ملتمس دعا هستم .
اجمالا يك نفر مسلمان نيست كه با وضع اين مجلس مساعد باشد ، مگر دهريّه و كسانى كه من حيث لا يشعرون دهرى شده باشند . مثلا اين حرف در دهان تمام [ ؟ ] مردم است كه احكام شرع ، مطابق صلاح و فساد زمان تغيير مىكند و بايد تغيير داد و بعضى مىگويند احكام شرع و قوانين قرآن ناقص است و الّا كو راه‌آهن ؟ كو كارخانجات ؟ كو وسعت تجارات ؟ كو فلان ؟ كو فلان ؟ حتى مىگويند در بلاد خارجه به واسطهء تماميت قانون و انضباط آن در سال يكى دو مرافعه و مخاصمه بيشتر واقع نمىشود و هزار و سيصد سال است على الاتصال محاكم شرعى و عرفى ايران بلكه ساير بلاد مسلمين مملوّ از مرافعه‌چى است ، و اين ، دليل بر ناقص بودن قواعد شرعيه است .
بهرحال اگر خواسته باشم مقالات آنها را كه به واسطهء اين روزنامجات و بعضى اهل منبر نشر داده‌اند عرض كنم تحقيقا هفتاد من كاغذ مىخواهد . اجمالا اليوم بايد اجماعا تلگراف بفرماييد و نظامنامه را كه نوشته‌اند بخواهيد به اينكه بايد ما هم در آن نظر داشته باشيم . . .
گفتنى است كه ، تهران در ماه جمادى الاول 1325 ، دوران بسيار پرتب‌وتابى را در چالش ميان مشروطه‌خواهان ( سكولار ) و مشروعه‌طلبان گذراند .
هفتم اين ماه ، تلگرافى از سوى آخوند خراسانى ( توسط شيخ نورى ) به مجلس شورا ارسال گرديد كه ضمن تأييد اصل دوم متمم قانون اساسى ( نظارت فقها بر مصوّبات مجلس ) ، تصويب مادهء اضافه‌اى را نيز در مجلس دائر بر لزوم قلع‌وقمع عناصر منحرف
( 1 ) . عارض . ( 2 ) . در اصل : حدد .