فراتر از روش « آزمون - خطا » ! : زمانه و كارنامه سيد يزدى " صاحب عروة " ( فارسى ) — الصفحة ٣٦١
* مرحلهء اول : موافقت « مشروط » با مشروطه
جدهء طاهرهاش : فاطمهء زهرا سلام اللّه عليها به خاك رفت . « 1 »
بارى ، مرحوم خسروشاهى در همان اوايل تأسيس مشروطيت ، سفرى به عتبات كرد كه در تبليغات مشروطهچيان تندرو ، بهعنوان حركتى بر ضدّ مشروطه قلمداد شد . « 2 » مراجع نجف ، از جمله : صاحب عروه ، در برابر اين تبليغات واكنش نشان داده و طى نامههايى كه به تبريز نوشتند ، شايعهء مخالفت خسروشاهى با مشروطيت را بىاساس دانستند .
« جريدهء ملى » ( روزنامهء « انجمن » بعدى ، ارگان انجمن ايالتى تبريز در صدر مشروطه ) در شمارهء 20 شوال 1324 ق خود ، ذيل عنوان « رفع تهمت » ، با اشاره به سفر خسروشاهى به عتبات و شايعات ياد شده ، صورت سؤال و جوابى را به ترتيب ، از آقايان حاج شيخ عبد اللّه مازندرانى ، آخوند خراسانى و صاحب عروه دراينباره درج كرد كه بخش مربوط به صاحب عروه چنين بود :
صورت سؤالى كه از حضرت مستطاب حجة الاسلام آقاى سيد كاظم يزدى كردهاند
حجة الاسلاما ، چندى قبل كه جناب مستطاب شريعتمآب ثقة الاسلام آقاى حاجى سيد احمد آقا خسروشاهى دام فضله به نجفاشرف مشرّف شده و مدت ده دوازده « 3 » روز اقامت نموده مراجعت كردهاند .
آيا در خصوص بههم زدن مجلس معدلت تصريحا يا تلويحا حضورا يا غيابا از معظّمله چيزى معلوم شد و آيا ايشان به صدد اين آمدند كه ابقاء خلاف ميان آقايان عظام علماء عتبات و علماء طهران بنمايند يا نه زحمت قبول فرموده دو كلمه بيان بفرماييد .
سواد جواب كه حضرت مستطاب حجة الاسلام آقاى آقا سيد كاظم آقا فرمودهاند
بسم اللّه الرحمن الرحيم
سبحانك هذا بهتان عظيم ، اين حقير از ايشان اين مطلب را حضور او غيابا نشنيدم و نفهميدم .
الاحقر محمد كاظم الطباطبائى « 4 »
( 1 ) . علماء معاصرين ، همان ؛ نقباء البشر ، همان . دربارهء او ، همچنين ر . ك ، تاريخ و فرهنگ معاصر ، سال 1 ، ش 3 و 4 ، ص 278 . ( 2 ) . ر . ك ، مجموعهء آثار قلمى . . . ثقة الاسلام . . . ، به كوشش نصرت اللّه فتحى ، ص 42 . ( 3 ) . در اصل : دوانزده . ( 4 ) . جريدهء ملى ، سال 1 ، نمرهء 15 ، ص 2 .