تحسين و تقبيح ثعالبى ( فارسى ) — الصفحة ٣١١
تعليقات
در مدح قوّت بيان ابو مسلم محمّد بن حسن گفته . امّا در من غاب عنه المطرب ، بيت دوّم به ابراهيم بن شاه اصفهانى نسبت داده شده است .
اللطائف ، ص 78 ؛ يواقيت ،
B
38 ؛ من غاب عنه المطرب ، ص 1 .
( 285 ) . مقتل الرجل بين فكّيه .
بيهقى و جاحظ ، هر دو در آثارشان ، مطلب مذكور را از قول اكثم بن صيفى آورده‌اند .
المحاسن و المساوئ ، ص 379 ؛ المحاسن و الأضداد ، ص 20 .
( 286 ) . من صمت نجا .
كسى كه خاموشى برگزيد ، نجات يافت .
من صمت منكم نجا بد ياسه‌اش * خامشان را بود كيسه و كاسه‌اش .
به نقل از : احاديث و قصص مثنوى ، ص 588 .
الجامع الصغير ، ج 2 ، ص 533 ؛ مسند أحمد ، ج 2 ، ص 195 .
( 287 ) . الصمت حكم و قليل فاعله .
خاموشى فرمانروايى است و كم هستند كسانى كه خاموشى را برگزينند .
اللطائف : با اختلاف « حكم » به « حكمة » .
امّا در كتاب التمثيل و المحاضرة ذيل « الصّمت » به صورت يك بيت ، بدون نام شاعر آمده است :
الصّمت حكم و قليل فاعله * يسعد بالقول و يشقى قائله
اللطائف ، ص 80 ؛ يواقيت ،
A
39 ؛ التمثيل و المحاضرة 425 .
( 288 ) . گفته‌اند : پشيمانى بر خاموشى بهتر . . . .
اين مطلب ، به سخنان حضرت امير المؤمنين على بن ابى طالب نزديك است ، آنجا كه مىفرمايد :
« فى الصّمت السلامة من الندامة » .
فردوسى در اين معنى دارد :
نبينى كه خسرو به موبد چه گفت * بدانگه كه بگشاد راز از نهفت ؟
سخن گفت ناگفته چون گوهر است * كجا نابسوده به سنگ اندر است
چو از بند و پيوند يابد رها * درخشنده مهرى بود بىبها
خردنماى جان‌افروز ، ص 70 .