تحسين و تقبيح ثعالبى ( فارسى ) — الصفحة ٣١٠

تعليقات

( 280 ) . لو لا اللّسان ما كان الإنسان إلّا صورة . . . .

انسان اگر قدرت سخن گفتن نداشت ، جز نقش و صورتى يا چهارپايى افسارگسيخته نبود .

راغب اصفهانى عبارت فوق را چنين آورده است : « ما الإنسان لو لا اللّسان إلّا بهيمة مهملة أو صورة ممثلّة » .

الذريعة إلى مكارم الشريعة ، ص 238 .

( 281 ) . المرء بأصغريه . . . .

ثعالبى اين عبارت را در ديگر آثار خود به حكماى عرب نسبت داده ، و صورت كامل آن را چنين آورده است : « المرء بأصغريه قلبه و لسانه ، إن نطق ، نطق لبيان و إن قاتل ، قاتل بجنان » .

اللطائف ، ص 77 ؛ يواقيت ،

B

38 .

( 282 ) . المرء مخبوء تحت لسانه .

اين عبارت از امير المؤمنين على بن ابى طالب است كه صورت كامل آن در كتاب شريف نهج البلاغة چنين آمده است : « تكلّموا تعرفوا فإنّ المرء مخبوء تحت لسانه » . فردوسى نيز دارد :

تو چندان‌كه باشى سخنگوى باش * خردمند باش و جهانجوى باش

سخن چون يك اندر دگر بافتى * از او بىگمان كام دل يافتى

سخن چون برابر شود با خرد * روان را ز دانش همى پرورد

سعدى نيز در اين معنى گويد :

تا مرد سخن نگفته باشد * عيب و هنرش نهفته باشد

رشيد وطواط هم مىگويد :

مرد پنهان بود به زير زبان * تا بگويد سخن ندانندش

نهج البلاغة ، صبحى صالح ، ص 497 ؛ خردنماى جهان‌افروز ، ص 122 ؛ الذريعة إلى مكارم الشريعة ، ص 238 ؛ اللطائف ، ص 78 .

( 283 ) . لسان الفتى نصف و نصف فؤاده . . . .

بيت دوّم متعلق به معلّقهء زهير بن ابى سلمى مىباشد ( شرح المعلّقات السبع ، زوزنى ، ص 75 ) .

به نقل از : مضامين مشترك در ادب فارسى ، ص 232 .

( 284 ) . لسان محمّد أمضى غرارا . . . .

اين دو بيت در اللطائف و يواقيت به ابراهيم بن شاه اصفهانى نسبت داده شده كه وى ابيات مذكور را