تحسين و تقبيح ثعالبى ( فارسى ) — الصفحة ٢٩٠
تعليقات
( 166 ) . النثر يتطاير تطائر الشّرر و النّظم . . . .
نثر مانند جرقه‌هاى آتش مىجهد ، درحالىكه نظم همچون نقش بر سنگ پايدار مىماند .
ثعالبى در اثر ديگر خود التمثيل و المحاضرة ، عبارت مذكور را به صاحب بن عبّاد نسبت داده است .
التمثيل و المحاضرة ، ص 187 ؛ اللطائف ، ص 46 ؛ يواقيت ،
A
23 .
( 167 ) . ربّ بيت شعر خير . . . .
بسا شعرى كه بهتر است از خانه‌اى پر از زر .
ثعالبى در اثر ديگر خود لباب الآداب ، در ضمن « وصف الشعر » عبارت فوق را چنين آورده است :
« كلّ بيت شعر ، خير من بيت تبر » .
اللطائف ، ص 46 ؛ يواقيت ،
A
23 ؛ لباب الآداب ، ج 2 ، ص 202 .
( 168 ) . دعبل الخزاعى
دعبل يكى از شعراى قرن دوّم هجرى است . كتابى نوشته تحت عنوان الشعر كه متأسّفانه از بين رفته است و تنها نقل‌قولهايى پراكنده از كتاب مزبور در كتابهاى ادب به جاى مانده است . نام وى ابو على محمّد بن على بن رزين الخزاعى ، ملقّب به دعبل ، شاعرى است توانا و نسبش به قحطان مىرسد . وى در سال 148 ق ديده به جهان گشود و در جوانى به هارون الرشيد پيوست ، و خليفه در سال 174 ق حكومت شهر سمنگان ، از توابع طخارستان ، را به او داد . از محبّان اهل بيت پيامبر بود و بدين سبب كينهء بنى عبّاس را به دل داشت ، تا بالآخره زبانش سرش را بر باد داد و به سال 246 ق در زمان متوكّل كشته شد . ياقوت در معجم الأدباء از يكى از آثار او را به نام طبقات الشعراء نام مىبرد كه به دست ما نرسيده است . از اشعار مشهور او قصيدهء تائيه در مدح امام رضا - عليه السلام - است ، با مطلع :
تجاوبن بالأرنان و الزفرات * نوائح عجم اللّفظ و النطقات
اين قصيدهء صدواند بيتى كه از امّهات قصايد در ادبيات عرب است مورد توجّه امام - عليه السلام - قرار گرفت ، زيرا شاعر در آن ، مصيبتهاى خاندان نبوّت را برشمرده است .
الشعر و الشعرا ، ج 2 ، صص 727 - 730 ؛ ديوان دعبل ، صص 17 - 18 ؛ تاريخ ادبيات زبان عربى ، صص 372 - 375 .
( 169 ) . امرؤ القيس
جندح يا سليمان بن حجر كندى بزرگترين شاعر دورهء جاهليت و يكى از صاحبان معلّقات است .
معلّقهء وى مشهورترين معلّقات و در حدود هشتاد بيت و مطلع آن اين است :
قفا نبك من ذكرى حبيب و منزل * بسقط اللّوى بين الدخول فحومل