التفهيم لاوايل صناعة التنجيم — الصفحة ٣٣٣

دلالتشان بر اندامهاى مردم چونست

نام برجها / دلالت هر برجى بر جايگاهها

حمل / صحرايها وجايگاه چريدن گوسپندان وخانه‌هاء صنّاع گوهر وجاى كه در وى آتش بكار دارند وآرامگاههاى دزدان وخانه‌هاى بچوپ پوشيده « 1 » .

ثور / آنچ نزديك كوه بود وبستانها وجايگاههاى گياه وانبارهاى طعام وجايهاى پيلان وگاوان « 2 » .

جوزا / كوهها وتلّها وتوده‌ها وجاى صيّادان وصيدگاههاى بر لب آب وجاى بازيگران ومقامران وخنياگران وكوشگهاى ملكان « 3 » .

سرطان / خزينه‌هاى آب « 4 » ونيستانها ولبهاى آب « 5 » وجاى كشت ودرخت ومغ جويها « 6 » وجايگاههاى عبادت .

أسد / كوهها وقلعه‌ها وبنايهاء بلند وكوشكهاء ملوك وبيابانها وسنگ ريزه‌ها وزمينهاى شيرناك « 7 » .

سنبله / ديوانها وتنزّه‌گاهها « 8 » وخانهء زنان وآن لهوگران وجاى خرمن وهر زمينى كه اندر وى كشت كنند « 9 » .

ميزان / مزكت‌ها « 10 » وخانه‌هاى عبادت وكوشگها وآبادانى وجاى شكار واشكره ورصدگاههاى بلند ودشت وبستانها [ وجاى خرمابنان وسر كوهها كه بر آن كشت كنند ] « 11 » .

عقرب / جايهاء پليد وآبريزهاى بد وزندانها « 12 » وجايگاه اندوه وماتم وشيون وسولاخهاى كژدم « 13 » وويرانه‌ها ومزبله‌ها وجاى رز وتوت‌بنان « 14 » .

قوس / دشتهاى هموار وعبادتگاههاى مغان وكليسياها وجاى سليح « 15 » وستورگاه گاوان وجايهاى بصاروج كرده « 16 » وبستانها كه آب دير پذيرند ودير بدير يابند « 17 » .

جدى / كوشگها وصاروجهاى كهن 99 وآرامگاه كشتيها وجاى غريبان وآتش افروختن . وجايگاه گريستن وخفتن‌گاه بندگان وجايهاى سگ وروباه ودليل است اوّلش بر ريگ وسنگ ودولابها وگردابها « 18 » .

( 1 ) - صحراها وچراگاههاى ستوران وخانهاى خوب نقش وگوهرهائى كه بآتش بر وى كار كنند وآرامگاه دزدان وخانه‌هاى سباع . خ . وخانهء صنّاع گوهر وآنك بآتش كار كند الخ ، س . الصّحارى ومراعى الغنم وأماكن صنّاع الجواهر ومعالجى النّار ومأوى اللصّوص والبيوت المسقّفة بالخشب ، ع . ( 2 ) - وجايهاى گاو وپيل خانه‌ها ، خ . ( 3 ) - س ( ملكان ) ندارد . ملوك ، خ . ( 4 ) - آبگيرها ، حص . س : بتحريف ( جويهاء آب ) . ( 5 ) - لب آب ، خ . ( 6 ) - وژرفى جويها ، خ . ومغى جويها ، س . ( 7 ) - شوره‌ناك ، خ . تحريف است اوّلا بدليل نسخه‌هاى قديم وثانيا بقرينهء نسخ عربى « الأرضون المسبعة » كه در نسخه‌ها بتحريف ( الشبعه ) نوشته است . وارض مسبعة بسين وعين بىنقطه بر وزن مرحله زمينى است كه ددگان ودرندگان بسيار در آن باشد ، همچون ( مذأبه ) بمعنى زمين گرگ‌ناك . ( رجوع شود به الكتاب سيبويه در بابى كه مخصوص باين صيغه نوشته است ) وكلمهء شير در عبارات أستاذ ما بقرينهء مقايسه با نسخ عربى مكرّر بجاى مطلق ددگان آمده است . در جدول ( دلالتشان بر گوناگون جانور ) نيز بجاى شيران آموخته در عربى السّباع الصّائدة دارد . امّا مسبعه بصيغهء اسم فاعل از باب افعال بمعنى صيرورت كه لازم است نه متعدّى بدان معنى كه در كتاب المنجد مينويسد « اسبع المكان اى كثر فيه السّبع » در كتب معتبر همچون صحاح اللغة وقاموس ضبط نشده است . ولكن در تاج العروس جزو مستدركات اين مادّه ميگويد « اسبعت الطّريق كثر فيها السّباع » بهر حال اگر مقصود أستاذ زمين شوره‌ناك وشورستان بودى ( السّخة ) يا ( المسبخة ) فرمودى . وثالثا در هيچيك از كتب احكام نجوم كه استادان فنّ نوشته‌اند زمين شوره‌زار جزو مدلولات ومنسوبات برج أسد نيست . مثلا در كفاية التعليم كه در سال 516 يزدگردى تأليف شده واقتباس گونه‌اى از كتاب التفهيم است در صفت أسد ومدلولات اين برج مينويسد « واز جايها كوهها وبناهاى بلند ونشست‌گاه پادشاهان وبيابانهاى مخوف از شير وجز آن » . ( 8 ) - تيره‌گاهها ، خد . تحريف است . نزه‌گاهها ، حص . ( 9 ) - وزمينهاى كشتمند ، حص . الدّواوين والمتنزّهات ومنازل النّساء والملهين والبنادر ( ص : البيادر ) وكلّ ارض يرع فيها ( ص : يزرع فيها ) ، ع . ( 10 ) - مسجدها ، خ . ( 11 ) - از روى ( حص ) و ( خ ) وبقرينهء ( ع ) افزوده شد « والصّحارى والبساتين وارض النّخلة ورؤس الجبال الّتى تزرع عليها » . ( 12 ) - وآبريزهاى ويران ، خ المواضع القذرة ومسايل المياه الفاسدة والسّجون ، ع . ( 13 ) - سولاخهاى خزندگان خ . اجحر العقارب ، ع . ( 14 ) - وبيرانيها وجاى دزدان ، حص . وويرانها وجاى دزدان وتوونيان ، خ . تحريف شدهء ( جاى رز وتود بنان ) . ومواضع الكرم والتّوت ، ع . وبيرانها وجاى رز وتورنيان ، س . تحريف ( تودبنان ) ( 15 ) - سلاح ، س . ( 16 ) - وخانه‌هاى صاروج كرده ، خ . ( 17 ) - وبستانها كه دير پديد يابند ، خ . تحريف ( دير بدير ) . ( 18 ) - برج جدى بقول احكاميان نيمهء اوّلش بهيمى است ونيمهء آخرش طيرى . همچون قوس كه نيمهء اوّلش انسى ونيمهء آخرش بهيمى است . واز اين جهت گويند كه هر نيمه را دلالتى است مخصوص ع ، مدلولات اين برج را بدين عبارت ختم كرده است « ويدلّ اوّله على الرّمل والصّخر » . خ . جملهء آخرش اين است : وبودنش دليل است بر سنگ وريگ بر دولاب وگردابها ، حص ، أصلا اين جمله را ندارد وعبارتش اينطور ختم ميشود : وموضع غريبان ودولابها . صحيح همانست كه در متن نوشته‌ايم .