التفهيم لاوايل صناعة التنجيم

• المؤلف: أبو ريحان البيروني
• الوفاة: 440
• القسم: علوم أخرى
• الناشر: بابك - تهران

ابدأ القراءة

فهرس الكتاب

• سرآغاز
• [ مقدمه جديد طبع دوم ( جلال الدين همايى ) ]
• كتاب التفهيم در طبع اوّل
• طبع دوم كتاب التّفهيم
• جشن هزارهء ابوريحان بيرونى وانجمن آثار ملّى
• أبو ريحان نامه
• مزيّت چاپ تازهء كتاب التّفهيم بر طبع اوّل
• تاريخ تأليف كتاب التّفهيم
• سرگذشت أبو ريحان بيرونى [ ( جلال الدين همايى ) ]
• أبو نصر عراق أستاذ ابوريحان
• عبد الصمد حكيم أستاذ ديگر ابوريحان
• ابوريحان وخاندان آل عراق
• أبو سهل مسيحي وابوريحان
• أبو سعيد آل عراق وپايان خوارزمشاهى آن خاندان
• ابوريحان وسفر عراق وجرجان 385 - 394
• ابوريحان واسپهبد طبرستان
• اعمال رصدى ابوريحان در جرجان
• بازگشت ابوريحان از سفر عراق وجرجان به خوارزم سال 394 ه ق
• خوارزمشاهان مأمونى
• ابوريحان در دربار مأمونيان خوارزمشاه 394 - 408
• نمونهء اكتشافات علمي وارصاد نجومى ابوريحان در جرجانيهء خوارزم
• قاعدهء پيدا كردن عرض بلد موضعي از روى عرض بلد موضع ديگر
• قواعد نجومى براي استخراج ميل جزئي وعرض بلد
• پايان دولت مأمونيان خوارزمشاه وانتقال ابوريحان از خوارزم به غزنين سال 408 ه ق
• ابوريحان ودربار غزنويان
• نمونهء اعمال رصدى ابوريحان در غزنه
• شخصيت علمي واخلاقى ابوريحان
• ابوريحان ورصد ميل كلى
• آزمايش الماس وزمرد
• أوهام وخرافات
• دانشمندان معاصر ابوريحان
• [ 1 - فيلسوف نابغهء شرق أبو على حسين بن عبد اللّه بن سيناى بلخى بخارايى ]
• [ 2 - أبو نصر منصور بن علي بن عراق ]
• [ 3 - أبو الخير حسن [ حسين ] بن بابا ]
• [ 4 - أبو سهل مسيحي ]
• [ 5 - أبو عبد اللّه ناتلى ]
• [ 6 - أبو سعيد أحمد بن محمد بن عبد الجليل سجزى ]
• [ 7 - أبو الوفاء محمد بن محمد بوزجانى ]
• [ 8 - أبو محمود حامد بن خضر خجندى ]
• [ 9 - كوشيار گيلانى ]
• [ 10 - أبو سهل بيژن بن رستم كوهى ]
• [ 11 - ابن هيثم ]
• [ 12 - نظيف بن يمن يوناني ]
• [ 13 - أبو الفضل هروى ]
• [ 14 - قاضى فقيه أبو على حسن بن حارث حبوبى خوارزمي ]
• [ 15 - أبو الجود محمد بن ليث سمرقندى ]
• خلفا ودعات شيعهء باطنيه معاصر ابوريحان
• [ 1 - الطائع للّه ]
• [ 2 - القادر باللّه ]
• [ 3 - القائم بأمر اللّه ]
• ابوريحان وسيادت خلفاى فاطمى
• ابوريحان ودعات شيعهء اسماعيليه
• ابوريحان وأبو على سينا
• عقيدهء ابوريحان در كرهء أثير
• أبو على سينا ورصد طول وعرض بلد جرجان
• قاعدهء رصد طول وعرض شهرها
• رصد كردن خسوف براي استخراج طول جغرافيايى شهرها
• نام أبو على سينا در قانون مسعودى
• مناظرهء كتبي ومعارضة دو أستاذ با يكديگر در مسائل فلسفي
• مسائل مورد بحث وپرسش وپاسخ ابوريحان وأبو على سينا
• پاسخ أبو على سينا به پرسشهاى ابوريحان
• براعت استادى واستقلال فكرى وروش رياضى وتجربى ابوريحان در فلسفه وعلوم طبيعي وفلكى
• تأليفات ابوريحان
• [ 1 - الآثار الباقية عن القرون الخالية ]
• [ 2 - كتاب في تحقيق ما للهند من مقولة مقبولة في العقل أو مرذولة ]
• [ 3 - كتاب التفهيم لاوائل صناعة التنجيم ]
• [ 4 - تحديد نهايات الأماكن لتصحيح مسافات المساكن ]
• [ 5 - قانون مسعودى ]
• [ 6 - كتاب الجماهر في معرفة الجواهر ]
• [ 7 - رسالهء فهرست كتب محمد بن زكريا رازي ]
• [ 8 - رسالهء استخراج الأوتار في الدائرة ]
• [ 9 - افراد المقال في امر الظّلال ]
• [ 10 - تمهيد المستقرّ لمعنى الممرّ ]
• [ 11 - راشيكات الهن ]
• [ 12 - كتاب تجريد الشعاعات والأنوار ]
• [ 13 - كتاب المسامرة في اخبار خوارزم ]
• [ 14 - استيعاب الوجوه الممكنة في صنعة الأسطرلاب ]
• [ 15 - مقاليد علم الهيئة ]
• [ 16 - كتاب الصّيدنة [ صيدله ] ]
• استادى ابوريحان در زبان وأدب فارسي
• نمونهء داستانها كه ابوريحان از فارسي بتازى ترجمه كرد
• نمونهء ترجمه‌هاى ابوريحان از سانسكريت بعربي
• ترجمهء كليله ودمنه [ - پنج تنتر ]
• أفكار تازه ونوآورده‌هاى علمي ابوريحان اختراعات واكتشافات
• 1 - استخراج جيب يك درجه
• 2 - قاعدهء تسطيح كره وترسيم نقشه‌هاى جغرافيائى
• 3 - چاه آرتزين
• 4 - ترازوى ابوريحان
• 5 - قاعدهء نجومى تسوية البيوت
• 6 - قاعدهء نجومى مطرح شعاع
• 7 - تسييرات كواكب
• 8 - سير نور وصوت
• 9 - مساحت محيط وقطر كرهء زمين
• قلعهء نندنهء هندوستان
• 10 - طول وعرض جغرافيايى وسمت قبلهء بلاد
• 11 - قاعدهء يافتن سمت قبله وساختن محراب مساجد
• 12 - رصد ميل كلّى وميل أعظم
• 13 - حركت زمين
• 14 - حركت خاصهء وسطى شمس
• 15 - حركت أوج شمس
• 16 ، 17 - خاصيت فيزيكى الماس وزمرّد
• 18 - جزر ومدّ انهار ورودخانه‌ها
• 19 - چشمه‌هاى متناوب
• 20 - اشكال هندسي گلها وشكوفه‌ها
• 21 - امكان خلأ
• 22 - زنبور عسل
• 23 - رصد خسوف وكسوف
• 24 - مقدار حركت دورى ثوابت
• 25 - تأسيس دولت ساسانيان
• 26 - داريوش وحفر كانال سوئز
• 27 - تضاعيف خانه‌هاى شطرنج
• 28 - ساختن كرهء جغرافيائى
• 29 - آلات وافزارهاى رصدى
• 30 - گاه‌شمارى وترتيب سال وماه ايرانيان وديگر ملل وأقوام قديم
• 31 - ابوريحان وكشف أمريكا
• [ مقدمه قديم طبع أول ( جلال الدين همايى ) ]
• فهرست مطالب مقدمه
• [ سرآغاز نگارنده ومعرفى از أستاذ ابوريحان ]
• [ معرفى از كتاب التفهيم ]
• كتاب التفهيم لا وائل صناعة التنجيم
• تاريخ تأليف كتاب التّفهيم
• اشعار مسعود سعد سلمان دربارهء كتاب تفهيم
• محاسبهء قرانات
• كتاب التّفهيم فارسي وعربى
• پاره‌يى از اختلافات فارسي وعربى
• تأليفاتى كه از روى كتاب التّفهيم تقليد واقتباس شده است
• [ 1 - كتاب روضة المنجمين ]
• [ 2 - كتاب كيهان شناخت ]
• [ 3 - كتاب جهان دانش ]
• [ 4 - كتاب كفاية التعليم في صناعة التنجيم ]
• [ 5 - كتاب التفهيم في معرفة استخراج التقويم ]
• معجم البلدان وكتاب التّفهيم
• اعتراضات أبو المحامد غزنوى بر كتاب تفهيم
• اعتراض فخر رازي بر كتاب التّفهيم
• اهميّت كتاب التّفهيم
• خواصّ أدبي كتاب التّفهيم
• اهمّيّت فنون رياضى بويژه هيئت ونجوم براي ايرانيان
• نسخه‌هاى كتاب تفهيم كه مرجع نگارنده در تهيّهء نسخهء حاضر بود
• 1 - نسخهء ( خد )
• 2 - نسخهء ( حص )
• 3 - نسخهء ( س )
• 4 - نسخه ( خ )
• 5 - نسخه ( ع )
• چگونگى تصحيح كتاب
• چگونگى املاء ورسم الخطّ نسخهء حاضر
• نمونهء تحريفات وتصحيحات
• نمونهء غلطها كه بقرينهء نسخهء عربى كشف شد
• نمونهء تحريفات ديگر
• نمونهء بعض تحريفات واغلاط واضح
• جداول واشكال ولغات سانسكريت
• اشكال الحاقى نگارنده
• مآخذ نگارنده در تصحيح وتوضيحات
• فهرست لغات واصطلاحات كتاب تفهيم « 1 »
• الف
• ب
• پ
• نامهاى پيكرها كه بر منطقة البروج‌اند ( دوازده برج ) :
• پيكرهاى جنوبي
• پيكرهاى شمالي
• ت
• ج
• چ
• ح
• خ
• د
• ر
• روزگارها : ايّام مشهوره .
• روزگارها وجشنهاى پارسيان اندر سال « 3 »
• در حواشي
• نام روزهاى پارسيان « 2 »
• روزهاى معروف مغان خوارزم ( در متن ص 269 )
• در حاشية ص 270
• روزهاى معروف مغان سغد ( متن ص 266 - 268 )
• در حاشية 267 - 268
• ز
• ژ
• س
• نامهاى ستارگان رونده
• نامهاى پاره‌يى از ستارگان ايستاده يا بيابانى « 2 »
• ش
• ص
• ط
• ع
• غ
• ف
• ق
• ك
• ك
• ل
• م
• ماههاى پارسى : ماههاى يزدگردى .
• نام ماههاى پارسى
• ن
• و
• ه
• ى
• فهرست لغات سانسكريت كه در اين كتاب آمده است « 1 »
• ( الف )
• ( ب )
• ( پ )
• ( ت )
• ( ج )
• ( د )
• ( ر )
• ( س )
• ( ش )
• ( ق )
• ( ك )
• ( گ )
• ( ل )
• ( م )
• ( ن )
• ( ه )
• پايان كار
• [ متن ] كتاب التّفهيم
• [ ديباچهء أستاذ ابوريحان ]
• باب نخستين - در هندسه
• هندسه چيست
• جسم چه چيز است
• بعدهاى جايگاه چه چيزند
• شش جهت كدامند
• سطح چيست
• خطّ چيست
• نقطه چيست
• سطح وخطّ راست كدامند
• زاويه چيست
• چندگونه زاويه‌هاست
• دايره چيست
• قطر ووتر كدامند
• سهم كدامست
• جيب بزرگتر كدامست
• جيب راست چيست
• جيب باشگونه كدامست
• تمام قوس وتمام جيب چيست
• مثلّثها چندگونه‌اند
• عمود مثلّث وقاعدهء أو چيست
• مسقط حجر كدامست
• پس ديگر ضلعها را نامى هست
• چهار سوها چند گونه‌اند
• خطّهاى متوازى كدامند
• زاويه‌هاى متقابل كدامند
• زاويه‌هاى متبادل كدامند
• زاويهء خارج از مثلّث كدامست
• زاويه‌ى خارج از خطهاء متوازى كدامست
• متوازى الأضلاع كدامست
• متمّم كدام است
• علم چيست
• خطّ اندر خطّ زدن « 1 » چگونه بود
• متماسّ « 2 » كدامست
• شكل بر دايره كدام است
• دايره بر شكل چگونه بود « 3 »
• كدام زاويه است كه پذرفتهء قوس بود
• چون قطر دايره يك رش باشد يا يك بدست يا چيز ديگر دور چند بود
• جزو ومثل چون باشد
• نسبت چه باشد
• تناسب چه باشد
• مقدارهاى متناسب كدامند
• مقدّم وتالي كدامند
• عكس نسبت چيست
• ابدال نسبت چيست
• تركيب نسبت چيست
• تفصيل نسبت چيست
• قلب نسبت چيست
• نسبت مساواة منتظم اى هموار چيست
• نسبت مساواة مضطرب اى ناهموار كدام است
• نسبت مثنّاة « 2 » بالتّكرير كدام است
• نسبت مؤلّف كدام است
• ارتفاع شكل چيست
• مثلّثهاى متشابه كدامند
• نسبت ذات وسط وطرفين چيست
• نسبت متكافى « 1 » كدام است
• قوّت وطول چه باشد
• مكعّب چيست
• منشور چيست
• ستون راست كدام است
• ستون كژ كدام است
• مخروط چيست
• قطوع مخروط كدامند
• كره چيست
• چند شكل اندر كره تواند بود
• دايره‌هاى بزرگ وخرد كدامند
• پس خاصيّت آن دايره‌ها چيست
• قطب ومحور چيست
• منطقة حركت چيست
• مدارات كدامند
• قوسهاى متشابه كدام‌اند
• شكل قطاع چيست
• باب دوم - در شمار
• [ فصل در عدد ]
• يكى چيست
• يكى چگونه پاره هميشود وبچند پاره
• عدد چيست
• عددهاى طبيعي كدامند
• زوج چيست
• فرد چيست
• زوج الزّوج كدامست
• زوج الفرد كدامست
• زوج الزّوج والفرد كدامست
• فرد الفرد كدامست
• عدد اوّل كدامست
• عدد مركّب چيست
• عدد مسطّح كدامست
• عدد متمّم كدامست
• عددهاى مشترك كدامست
• عددهاى متباين كدامند
• عدد تامّ كدامست
• عدد ناقص وزائد كدامند
• عددهاى متحابّ كدامند
• عددهاى مجسّم كدامند
• عددهاى مثلّث كدامند
• عددهاى مربّع متوالى چگونه‌اند « 1 »
• عددهاى مخروط چگونه‌اند
• عددهاى اهرامى كدامند
• شمار چيست
• ضرب چيست
• قسمت چيست
• تمويل وتجذير چيست
• جذر منطق واصمّ كدامند
• تكعيب وتضليع چيست
• تخطى چيست
• مخرج چيست
• تجنيس چيست
• برداشتن 38
• نورديدن 39
• مرتبه‌هاى طبيعي كدامند
• مرتبه‌هاى وضعي كدامند
• فصل در جبر ومقابله
• جبر ومقابله چى باشد
• مفردات برابر يكديگر چگونه‌اند
• مقرنات 41
• شئ 42
• شيئها چگونه ضرب كنند
• حساب درم ودينار 44
• حساب خطأين چيست
• شمارها بحرف « 2 » تازى 45
• هيچ خلاف كردند اندر آن
• چگونه تركيب بايد كردن
• اين حرفها بجز در شمار بكار برند يانى
• باب سيوم - حالهاء اسمان وزمين « 1 »
• [ فصل - صورتهاى فلكى ]
• فلك چيست
• فلك يكى است يا بيشتر
• چيست زانسوى هشتم فلك
• سماء « 3 » چيست
• چيست آنچ ميان فلك ماه بدو آكنده است « 7 »
• ستارهء ايستاده ورونده كدامند
• كدامست حركت نخستين غربى « 1 »
• كدامست حركت دوم شرقي « 1 »
• أفق چيست
• دايرهء نيم روزان « 1 » كدامست
• سوهاى عالم كدامند
• اين سوها چگونه بايد دانستن
• شباروز چيست وشب كداميست وروز كدام
• سپيده وشفق چيست
• آغاز شباروز وآغاز روز وشب كدامست
• ساعتها چيست وچندگونه‌اند
• ساعتي را چند پاره كنند
• حال ساعتها 48
• معدّل النّهار چيست
• منطقة البروج چيست
• مدارات روزها كدامند
• مدارات عرض كدامند
• مقنطرات چيست
• دو نقطهء اعتدال ودو نقطهء انقلاب كدامند
• دايره را بچند قسمت كنند
• قطر دايره بچند قسمت كنند
• برج چيست
• ميل چيست وعرض ستاره چيست
• آن ستاره كه عرض دارد درجهء أو كدامست
• بزرگترين ميل ستارگان رونده وعرضشان چند است
• ستارگان متحيّره كدامند
• چرا ستاره [ از ] حركت خويش دست بازدارد وبازگردد
• علوي وسفلى از ستارگان كدامست اى زبرى وزيرى
• سوختن ستاره چيست
• ماه را سوختن هست يا نى
• ماه چگونه همى فزايد وهمى كاهد
• چرا اين افزودن وكاستن نور قمر راست وستارگان ديگر را نيست
• كواكب ثابته چند است
• دانستن ستارگان بيابانىچگونه است « 1 »
• اين صورتها كه بر منطقة البروج است چگونه‌اند
• صورتهاى شمالي كدامند
• صورتهاى جنوبي كدامند
• بر هر صورتي چند ستاره است
• اين ثابتها را نامهاء ديگر هست
• منازل قمر 54
• [ 1 . شرطين ]
• [ 2 . بطين ]
• [ 3 . ثريا ]
• [ 4 . دبران ]
• [ 5 . هقعه ]
• [ 6 . هنعه ]
• [ 7 . ذراع ]
• [ 8 . نثره ]
• [ 9 . طرف ]
• [ 10 . جبهه ]
• [ 11 . زبره ( خراتين ) ]
• [ 12 . صرفه ]
• [ 13 . عوا ]
• [ 14 . سماك اعزل ]
• [ 15 . غفر ]