التفهيم لاوايل صناعة التنجيم — الصفحة ٢٣٢

ماههاى هندوان چگونه با ماههاى قمري راست آيند وبجدول اندر هر يكى سى روز است

كه دوباره كرده آمد . واين عادت ايشان بوده است بهر ما هي كه أو را نوبت بهيزك بودى ، كه اين مسترقه‌اى دزديده بآخر أو نهادندى .

وامّا ماههاى سغديان واينان مغان ما وراء النّهراند ، آغاز سالشان وآن ماه اوّل ايشان « 1 » از ششم روز فروردينماه است . وآنگه پيوسته بر نظام خويش روند تا بآخر سال .

ماههاى جهودان 80

ماههاى جهودان 80 هيچ از اندازهء خويش بگردند « 2 »

سال ايشان دوگونه است ، يكى بسيطا بعبرى « 3 » اى بسيطه . وديگر عبورا اى كبيسه . وهر يكى أزين هر دوگونه سه قسم شود . نخستين حسارين اى ناقصه وكم ، واين آنستكه اندرو هر يكى از ماه مرحشون « 4 » وكسليو « 5 » كم باشد بيست ونه روز . ودوم شلاميم اى تمام . وگر أو را زايد نام كردندى خوبتر بودى . واين آنست كه اندرو هر يكى أزين دو ماه كه گفتيم تمام باشد سى روز . وسوم كسدران اى معتدل بر حال « 6 » خويش . واين آنستكه اين دو ماه اندرو بر آن « 7 » اندازه بود كه در جدول نهاديم ، مرحشون « 8 » كم وكسليو تمام . واين شرطها از آن لازم هميشود كه روا ندارند سر سال را كه بروز يكشنبه يا چهارشنبه يا آدينه آيد « 9 » وهيچ ماه ديگر تا از نهاد خويش نگردد .

ماههاى هندوان چگونه با ماههاى قمري راست آيند وبجدول اندر هر يكى سى روز است

ماههاى هندوان چگونه با ماههاى قمري راست آيند وبجدول اندر هر يكى سى روز است

هندوان روز را ببسيار اندازه‌هاى مختلف دارند . وز آن يكى سورمان « 10 » اى اندازهء آفتابى . ومعنى روز آفتاب يكپاره از سيصد وشست وشش‌پاره از سال آفتاب . وديگر چندرمان « 11 » اى اندازهء قمري . ومعنى روز قمري كه أو راتت « 12 » خوانند

( 1 ) - وآن اوّل ماه ايشان ، خد . ( 2 ) - ماههاى جهودان از اندازهء خويش نگردد ، خ . ( 3 ) - بشوطا بعيري ، خ . بسيطا بعيري ، خد . ( 4 ) - مرحشوان ، خ . ( 5 ) - كسليوم ، خد . ( 6 ) - برجاى ، خ . ( 7 ) - بدان ، خ . ( 8 ) - مرحشوان ، خد . در كتاب الآثار الباقية نيز نام اين ماه را هم مرحشون وهم مرحشوان نوشته است . ( 9 ) - كه يكشنبه يا چهارشنبه يا آدينه باشد ، خ . ( 10 ) - Suimana ، مركب است از دو كلمهء ( سور ) بمعنى آفتاب و ( مان ) بمعنى مقدار . خود أستاذ در تحقيق ماللهند ( ص 179 چاپ اروپا ) شرحي راجع بسورمان وچند رمان ونكشترمان وتت وسابن مان نوشته است . ( 11 ) - Candramana ( 12 ) - Tithi .