التفهيم لاوايل صناعة التنجيم — الصفحة ١٧٧

قوس النّهار وفضل النّهار وتعديل النّهار كدامند

قوس النّهار وفضل النّهار وتعديل النّهار كدامند

قوس النّهار وفضل النّهار وتعديل النّهار كدامند

قوس النهار آن بود كه از مدار زبر أفق باشد . وقوس الليل آنچ زير أفق است از مدار « 1 » . واين عبارتست از چندى أزمان .

وبكمان تشبيه كرده آمده است . زيرا كه پاره‌اى است از دايره ، وخاصّه كه اندر أو ميل بود از جهت عرض بلد . وامّا فضل النهار آنست كه روز را افزونى بود بروز معتدل ، يا كمي . وروز معتدل بساعت « 2 » دوازده ساعت باشد . وبا زمان صد وهشتاد أزمان « 3 » . وفضل - الليل هم اوست . ولكن چون روز را افزونى بود

شب را كمي بود . وگر روز را كمي بود شب را افزونى . وامّا تعديل النهار نيمهء فضل النّهار بود . واين صورت آنست « 4 » .

( 1 ) - قوس النّهار آنچ زبر أفق است از مدار وقوس الليل آن بود كه از مدار زير أفق باشند ، خد . ( 2 ) - بساعات ، خ . ( 3 ) - زمان ، خ . اصطلاح أزمان براي بخشهاى معدّل النهار در ص 74 گذشت . ( 4 ) - دوائر متوازى را كه بر فلك فرض كرده‌اند مانند مدارات يومى ومقنطرات ارتفاع وانحطاط . در سطح مستوى بقواعد تسطيح هم بصورت خطوط مستقيم وهم بقوسها وخطوط منحنى نمايش توان داد . نگارنده هر دو قسم را رسم كرده واينجا آورده است . خطّ ( ا ب ) خطّ زوال ونمايندهء دايرهء نصف النّهار ونقطهء ( ا ) شمال و ( ب ) جنوب است . خطّ ( ر م ) خطّ مشرق ومغرب يا اعتدال ونمايندهء معدّل النّهار ونقطهء ( ر ) مغرب و ( م ) مشرق .