التفهيم لاوايل صناعة التنجيم — الصفحة ١٤٨

چه روزهاست اين كه ايّام العالم خوانند

ونزديك ايشان كتابهاى سدّهاند بعدد پنج معروفند . يكى سورج سدّهاند ، وديگر بشست سدّهاند ، وسه ديگر رومك سدّهاند ، وچهارم بلس سدّهاند ، وپنجم براهم سدّهاند . .

واين روزگارها را ايّام عالم از بهر آن نام كردند كه اعتقاد هندوان چنانست كه دو كلپ شباروزى باشد براهم را . ومعنى براهم چون بيابى ، طبيعت بود . يكى كلپ از آن روز است ، وديگر شب . واين كلپ كه اندروايم ، روز است . وباوّلش ستارگان وجز ستارگان ، از اوّل حمل رفتن گرفتند ، روز يكشنبه . وچون اين كلب تمام شود ، كلب شب آيد ، وآنچ همى جنبد سكون گيرد . وهمچنين شب از پس روز

اينكه در تلفّظ تاء آميخته بطاء گفتيم در زبان پارسى هم بوده وگويا كلمات طهران واسطخر وأمثال آنها را بدانگونه ميگفته وازينرو با حروف عربى بطاء نوشته‌اند . امّا أمثال استراباد وترشيز چون آنطور تلفّظ نداشته همه جا بتاء دو نقطه نوشته شده است . واگر اين تصرّف چنانكه بعضي پنداشته‌اند از جهت زبان تازى بود بايستى همه جا شده باشد نه در كلمات معدود . وانگهى حرف تاء دو نقطه در لهجهء تازى نه سنگين است ونه ناياب تا مبدّل بطاء شده باشد . ج - رومك سدّهآند . بتلفّظ واو مجهوله romaka siddhanta يعنى بزرگترين كتاب نجوم رومى . د - بلس سدهآند . بحروف باء نزديك به ( پ ) وضمّ آن نزديك بواو مجهوله ، وكسرهء نيمه اشباع لام ، وسين نزديك بمخرج شين نقطه‌دار pulisa siddhanta بگفتهء ابوريحان يعنى منسوب بپولس يوناني . ( أستاذ نگارنده در زبان سانسكريت نجوم بابلى تفسير كرد ) . ه - براهم سدّهآند brahmas iddhanta يعنى بزرگترين كتاب نجوم آلهى وروشن . كلمهء برهم وبراهما brahma كه برهمن از آن آمده بمعنى خدا وطبيعت ونور وروشنائى است . مؤلّف اين كتاب برهم گبته brahmagobta منجّم بزرگى است كه در حدود سال 600 ميلادي ميزيست . از نژاد سيستانيهاى آفتاب‌پرست كه در زمان اشكانيان از إيران بهندوستان رفتند واكنون هم گروه بسيارى در آن سرزمين زندگانى وبرسوم وآداب آفتاب‌پرستى كار ميكنند . وباين نژاد يا باين گروه بزبان سانسكريت شاك ديپى chakadipy گفته ميشود از دو كلمهء ( ديپى ) بمعنى جزيره وناحية و ( شاك ) كه لهجهء هندوى است در ( سگ ) بمعنى سيستانى . براهمهر brahamehra نيز يكى از منجّمان بزرگ اين طايفه است كه در حدود سنهء 500 ميلادي ميزيست .