التفهيم لاوايل صناعة التنجيم — الصفحة ٦٤

اين سوها چگونه بايد دانستن

شمال خوانند بتازى . وبسريانى جربيا « 1 » . واين نام معروفست هرچند كه نه برزفان ماست . وآمدن باد جنوب از برابرى قطب است از دست راست آنك روى بمشرق نهد . وبتازى اين سو را جنوب خوانند . وبسريانى تيمن « 2 » . وامّا آن سويها كه ميان هر دوى است از اينها نامهاى آنها سخت معروف نيست مگر نزديك هندوان « 3 » . فامّا نزديك ديگران مختلف بوند « 4 » . وهر بادي كه از آنسوى زند نكبا خوانند .

اين سوها چگونه بايد دانستن

اين سوها چگونه بايد دانستن

جهد كن تا زمين را چنان هموار وراست كنى كه چون بر وى آب ريزى اندر ماند وبهمه سويها راست شود « 5 » وبيكسو از آن ميل نكند از بهر فرودى . وچون روى زمين چنين راست كردى پرگار چنانك خواهى بگشاى وبر آن زمين دايره‌اى كن وبر مركز أو چوبى بزن سرتيز . واندازهء درازاى أو نيمهء آن گشادن « 6 » پرگار باشد كه بدو اين دايره كردى . وچنان زن كه عمود باشد بر روى زمين وبيك سوى نگرايد چنانك آن شاقول كه بر مركز دايره گذرد بسر « 7 » چوبك نيز « 8 » بگذرد . آنگاه سايهء أو را « 9 » نگاه‌دار بنيمهء نخستين از روز آن هنگام كه اين سايه سوى مغرب كشيده بود وهميكاهد . وبپاى تا بدايره اندر آيد . وبر جاى اندر آمدن سايه

( 1 ) - ع ، الجريبا - خد ، جربا - خ ، كوبيا - حص ، كربيا . صحيح جربيا بكسر جيم وسكون را وتقديم باء يك نقطه بر ياء مثنّاة تحتانيّه است . صاحب قاموس اين كلمه را ممدود بر وزن كيمياء در لغات عربى ضبط كرده است ومينويسد « الجربياء ككيمياء الشمال أو بردها أو الرّيح بين الجنوب والصّباء » . ودر تاج العروس اين بيت از اين احمر نقل شده است : بهجل من قسا ذفر الخزامى * تهادى الجربياء به الحنينا ( 2 ) - نيمى ، خ . ( 3 ) - آنچه از لغات هندى سانسكرت براي جهات اصلّى وفرعى در نظر نگارنده ميباشد بدين قرار است : اتّز ( شمال ) . دكشنا ( جنوب ) . پشچم ، پرتيچى ( مغرب ) . پورو ، پراچى ( مشرق ) . وبراي جهات فرعى . يامى ، گوبرى ، ايندرى ، اگن اى . ( 4 ) - مضمون اين جمله در نسخهء عربى كه در دسترس نگارنده بود نيست . ( 5 ) - رود ، خ . س ( 6 ) - نيمهء گشادن آن ، خ . ( 7 ) - بر سر ، خ . س ( 8 ) - تيز ، خد . نيزه ، س ؛ تحريف است ( 9 ) - س ، حص « را » ندارد