التفهيم لاوايل صناعة التنجيم — الصفحة ٦١
أفق چيست
كدامست حركت دوم شرقي « 1 »
كدامست حركت دوم شرقي « 1 »
همه ستارگانرا رفتن است بر آنسو « 2 » كه از وى بر آمدن ايشانست ولكن حركت ستارگان ثابته اندك است . وز بهر اين وز بهر آنك بعد ميان ايشان يكى است ايستاده نام كردند . وحركت روندگان پيداست گوناگون . وبر ماه از بهر زودى جنبيدن أو پيداتر است ، از يراك ماه از آنوقت باز كه أو را بمغرب نو بينند « 3 » هر شبى از آفتاب وزان ستاره كه ميان أو وميان آفتاب باشد دورتر همى شود وبدان ستاره نزديكتر همى شود كه ازو بديگر سوى آفتاب بود .
واگر ستاره‌اى را بپوشاند ، از جهت مشرق آغازد بپوشانيدن « 4 » وأو را از سوى مغرب پديد آرد . واين حركت دوم كه همه « 5 » استارگانر است ببرابرى حركت نخستين است نه روياروى ، ولكن لختكى از أو گرايسته‌تر . وأو را دوم از بهر دو معنى خوانند .
يكى آنست كه مختلف است هر كوكبى را أزين كواكب ديگرگونه . وحركت نخستين هموار است وهمه را بقهر گرداننده ، هرچند ايشان بديگر سو ازو همى گردند ، همچنانك كشتى با آب فرود آيد وآنك اندر كشتى باشد برابر آب همى رود تا جنبش أو مركّب باشد از پيش شدن وز پس شدن . وهموار وراست فاضلتر است از مختلف . وديگر معنى آنست كه اين حركت چنان پيدا نيست چون حركت نخستين ، وليكن دانستن أو را لختى انديشه بايد وقياسي از ديدار بيرون آورده . وأو را شرقي نام كردند از بهر آنك جنبنده بود وسوى مشرق همى رود .
أفق چيست
أفق چيست
آن آسمان كه بديدار چون قبّه است هميشه نزديك نيمهء أو پديد باشد ديدار را وكرانهء اين قبّه بزمين همى رسد وهمچون دايره‌اى باشد گرد بر گرد مردم . وآنچ زبر « 6 » أو بود أو را پيدا باشد . واين دايره را أفق
( 1 ) - مشرقى ، حص . ( 2 ) - بدانسو ، حص . ( 3 ) - نبينند ، خد : ( 4 ) - پوشيدن ، خ . س ( 5 ) - هميشه ، خد . ( 6 ) - از بر ، خ .