التفهيم لاوايل صناعة التنجيم — الصفحة ٤٨

جبر ومقابله چى باشد

فصل در جبر ومقابله

فصل در جبر ومقابله

جبر ومقابله چى باشد

جبر ومقابله چى باشد

چون چيزهايى باشد از گونه‌هاى مختلف وبمقدار برابر يك با ديگر باشند « 1 » همچنان باشند كه « 2 » پلّهء ترازو وزفانهء « 3 » ترازو راست شده وعمود أو راست ايستاده . پس پيداست كه اگر از يك پلّهء ترازو چيزى برداريم از ديگر پلّه همچندان « 4 » بر بايد داشتن « 5 » باندازه تا عمود راست بماند وحال ميان ايشان مانندهء نخستين بود . ونيز اگر بيك پلّه چيزى برفزائيم بديگر نيز همچندان بر بايد فزودن . اكنون چون بدوسو چيزهايى بحاصل شود باندازهء يك با ديگر برابر وبيك سوى كمي باشد آن كمي را تمام كنيم . وبر ديگر سو همچندان فزائيم . واين را جبر خوانند . ونمودهء أو چنانست مثلا كه بيكسو صد درم بود چهارده دينار كم وبديگر سو سيزده استير آهن دوازده درم كم . ويك با ديگر برابراند . چون جبر خواهيم كردن چهارده دينار بر يك سو فزائيم تا صد درم راست شود وبر ديگر سو هم چهارده دينار فزائيم « 6 » تا سيزده ستير آهن وچهارده دينار كم دوازده درم شود . آنگه بر اين سو همچنين « 7 » كنيم . اين دوازده درم بيفكنيم از استثنا « 8 » . وبر ديگر سو همچندان فزائيم حاصل شود « 9 » از پس جبر صد ودوازده درم برابر سيزده استير « 10 » آهن وچهارده دينار . وامّا « 11 » مقابله آنست كه بهر دو سو نگريم ، اگر آنجا چيزها بود از يك گونه

( 1 ) - باشد ، خ . ( 2 ) - چون ، خ . ( 3 ) - زبانه ، خ . ( 4 ) - همچنان ، خد . ( 5 ) - بگونه وباندازه ، خ . خد ، هم اينطور بوده وروى ( گونه ) خط كشيده است . ( 6 ) - وهمين چهارده دينار بديگر سو فزائيم ، خ . ( 7 ) - خد در أصل ( جبر ) بوده و ( همچنين ) اصلاح شده است . ( 8 ) - اين دوازده درم بافكندن بار ايشان ، خ . خد ، ( بيفكندن داد ايشان ) بوده وبا خط الحاقى مانند متن اصلاح شده است . ( 9 ) - شد ، خد . ( 10 ) - خد همه جا ، ستير . ( 11 ) - فامّا ، خ .