التفهيم لاوايل صناعة التنجيم — الصفحة ٤٧

مرتبه‌هاى وضعي كدامند

مرتبه‌هاى وضعي كدامند

مرتبه‌هاى وضعي كدامند

وضعي نهاده بود آنچ شمارگران بر آن اتّفاق كردند ونهادند ميان خويش وبشمار بكار بردند . ويك گونه‌اند از گونهاى مرتبهاى طبيعي ، كه اتّفاق چنان كردند كه يكى بده زده آيد وآنچ گرد آيد بده . وهمچنين هميشه نسبت ميان ايشان بده يك بود . ونخستين مرتبه أزين مرتبه‌هاى وضعي آحاد نام است . واندر أو از يكى تا نه بود وافزودن بيك يك . ودوم مرتبهء عشرات نام است . واندر أو از ده تا نود باشد وفزودن دهگان . وسوّم مرتبه مئين نام است .

واندر أو از صد تا نهصد باشد وفزودن صدگان . وچهارم مرتبه ألوف نام است .

واندر أو از هزار تا نه هزار بود وافزودن هزارگان . واين چهارم بجاى آحاد بايستد زيراك آن مرتبه كه پس از اوست عشرات ألوف است ، همچنانك از پس آحاد عشرات 2 / يگان

5 ده‌گان

1 صدگان

4 هزارگان

3 ده هزارگان

5 صد هزارگان

5 هزار هزارگان

7 ده‌هزار هزارگان

6 صدهزار هزارگان

8 هزار هزار هزارگان

5 ده‌هزار هزار هزارگان

5 صدهزار هزار هزارگان

9 هزار هزار هزار هزارگان

بود . پس نام يكيست هر دو را ولكن اين ألوف است . وهر عددي كه بمرتبه‌اى باشد ، يكى از آنك پيش اوست دهيك آن يكى باشد كه اندر آن مرتبه است . وچون مرتبه خالى باشد از عددي بجاى أو نشانى كنند از بهر نگاهداشتن أو را كه تهى است .

وما أو را دايرهء خرد كنيم وأو را صفر نام كنيم يعنى تهى . وهندوان أو را نقطه كنند واين صورت عددهاست تا دانسته آيد .

پس اگر خواهى كه بنويسيم يا بزفان « 1 » بگوئيم نه هزار هزار هزار هزار باشد وهشت هزار هزار هزار وششصد وهفتاد وپنج هزار هزار وسى وچهار هزار وصدو دو .

( 1 ) - تا بزبان ، خ .